Thaùnh Basilioâ, con ngöôøi kyø dieäu maø moïi thôøi goïi laø thaùnh Caû, chaøo ñôøi vaøo khoaûng cuoái naêm 329 taïi Ceâsareâa, thuû ñoâ mieàn Cappadocia. Ngaøi thaät coù phuùc vì ñöôïc sinh ra trong moät gia ñình thaùnh thieän. Cha Ngaøi laø thaùnh Basilio, meï Ngaøi laø thaùnh nöõ Eâmelia. Nhöng sinh ra Ngaøi, cha meï Ngaøi ñaõ chòu bao noãi lo aâu. Moät côn beänh naëng töôûng nhö ñaõ caát maát maïng soáng cuûa Ngaøi. Vieäc Ngaøi bình phuïc ñöôïc coi nhö laø keát quaû cuûa lôøi caàu nguyeän maø thoâi.
Töø thuôû thô aáu thaùnh nhaân ñaõ ñeán soáng vôùi ngöôøi baø laø thaùnh nöõ Macrina. Taïi ñaây, Ngaøi ñaõ haáp thuï ñöôïc nhöõng nguyeân taéc soáng ñaïo ñöùc ñaàu tieân. Ngaøi noùi: toâi khoâng heà queân ñöôïc nhöõng lôøi daïy doã vaø göông laønh maø ngöôøi baø thaùnh thieän ñaõ ghi vaøo trong taâm hoàn beù thô cuûa toâi.
Ngay khi tôùi buoåi ñi hoïc, cha Ngaøi, moät con ngöôøi vöøa ñaïo ñöùc vöøa hoaït baùt, ñaõ töï ñaûm nhieäm vieäc daïy doã Ngaøi nhöõng yeáu toá ñaàu tieân veà vaên chöông. Sau khi cha qua ñôøi, Ngaøi ñöôïc göûi ñi Ceâsarea roài Constantinople ñeå hoïc khoa huøng bieän. Sau cuøng, Ngaøi ñi Athena, kinh thaønh aùnh saùng cuûa theá giôùi noùi tieáng Hy Laïp thôøi ñoù. Taïi ñaây, Ngaøi coù dòp laøm quen vôùi Thaùnh Gregorioâ thaønh Nazianze. Hai ngöôøi keát thaân vôùi nhau vaø tình baïn ñaày thaùnh thieän cuûa hoï khoâng heà bò moät aùng maây muø naøo che phuû. Trong thaønh phoá xa hoa aáy, hoï chæ bieát coù hai con ñöôøng daãn tôùi nhaø thôø vaø tôùi tröôøng hoïc.
Sau khi hoaøn taát caùc moân hoïc, Ngaøi doàn noã löïc hoïc kinh thaùnh vaø caùc giaùo phuï. Ngaøi ñaõ kín muùc ñöôïc töø kho taøng phong phuù naøy nhöõng hieåu bieát vaø nhöõng taâm tình cao thöôïng qui höôùng con ngöôøi leân trôøi.
Luùc hai möôi baûy tuoåi, Ngaøi trôû veà queâ nhaø vaø bieän hoä cho moät vaøi vuï kieän tuïng. Taøi lôïi khaåu vaø thaønh coâng töôûng ñaõ coät chaët Ngaøi vaøo vôùi phaùp ñình. Nhöng chò Ngaøi laø thaùnh nöõ Macrina (treû) ñaõ noùi cho Ngaøi bieát veà söï giaû traù cuûa nhöõng taøi naêng cuûa caû loaøi ngöôøi, vaø veà nhöõng giaù trò chaân thöïc maø Ngaøi nhhö ñaõ boû queân. Theá laø thaùnh nhaân quyeát töø giaõ theá gian vaø ñeo ñuoåi ñôøi soáng tu trì. Ngaøi ñaõ vieáng thaêm caùc tu vieän beân Ñoâng phöông ñeå tìm kieám göông maãu vaø thaày daïy ñöôøng nhaân ñöùc. Moät naêm sau Ngaøi trôû veà Cappadocia, roài lui veà mieàn Pont vaø thieát laäp nhieàu tu vieän. Caùc qui luaät Ngaøi soaïn ra cho caùc tu vieän ñaõ trôû thaønh danh tieáng vaø ngaøy nay vaãn coøn ñöôïc aùp duïng taïi caùc tu vieän cuûa Giaùo hoäi coâng giaùo theo nghi leã Byzantin. Chính thaùnh Beâneâdictoâ cuõng chòu aûnh höôûng cuûa Ngaøi qua baûn dòch tieáng la Tinh cuûa Ruffinoâ. Thaùnh Basilioâ chæ soáng naêm naêm nhö tu só trong vieän. Nhöng ñieàu Ngaøi ñaõ laøm ñaõ vieát laø phaàn thaønh coâng tröïc tieáp vaø laâu beàn nhaát trong coâng trình ñôøi Ngaøi.
Naêm 370 khi Ñöùc giaùm muïc Eâu-seâ-bi-oâ qua ñôøi, thaùnh Basilioâ ñöôïc baàu laøm giaùm muïc Ceâsaria. Thaùnh nhaân ñaõ laõnh nhaän giaùo phaän trong moät hoaøn caûnh ñaày soùng gioù vaø ñaõ toû ra laø moät chuû chaên baát khuaát trong vieäc baûo veä ñöùc tin. Luùc aáy laïc giaùo Arioâ ñang ôû vaøo thôøi cöïc thònh. Hoaøng ñeá Va-laêng (valens) ñuùng vaøo phaùi laïc giaùo ñeå baùch haïi Giaùo hoäi. Thaùnh Greâgorioâ ñaõ keå laïi cuoäc ñôøi thaùnh Basilioâ, coù leõ ñaõ toâ ñieåm theâm ñoâi chuùt, nhöng ñaõ cho thaáy ñöôïc caù tính cuûa thaùnh nhaân nhö theá naøo. Va-laêng phaùi Modestoâ, moät toång traán noåi tieáng möu moâ vaø hung aùc ñeán gaëp thaùnh nhaân.
Haén noùi: - Taïi sao oâng daùm choáng laïi hoaøng ñeá vaø khoâng theo ñaïo cuûa Ngaøi.
Thaùnh nhaân traû lôøi : - Bôûi vì Thieân Chuùa laø hoaøng thöôïng cuûa toâi, Ngaøi baûo veä toâi.
Modestoâ vaën laï i:- Vaäy oâng coi chuùng toâi laø thöù gì chöù ?
Thaùnh nhaân trònh troïng ñaùp lôøi : - Toâi chaúng coi caùc oâng laø gì caû, bôûi vì caùc oâng ñaõ baét chuùng toâi phaûi coù nhöõng ñieàu phaûn nghòch laïi thaùnh yù Thieân Chuùa:
Modestoâ lieàn dôû troø ñe doïa:
- OÂng khoâng bieát raèng toâi coù theå cho oâng neám muøi söùc maïnh cuûa chuùng toâi sao ?
Nhöng thaùnh nhaân ñaõ khaúng khaùi traû lôøi:
- Nhöõng haäu quaû do söùc maïnh cuûa caùc oâng chæ coù theå laø tòch bieân taøi saûn, löu ñaøy, tra taán hay laø saùt haïi maø thoâi. Ñoái vôùi vieäc tòch bieân taøi saûn thì ngöôøi khoâng coù gì nhö toâi laøm gì maø phaûi sôï. Toâi caøng khoâng sôï phaûi löu ñaøy, bôûi vì ñaâu coù Chuùa thì ñaáy cuõng laø queâ höông cuûa toâi. Ñoái vôùi nhöõng tra taán oâng muoán baét toâi phaûi chòu, thì quaû thaät toâi ñaõ quaù yeáu ñuoái vaø khoâng ñuû söùc ñeå chòu ñöôïc moät cuoäc tra taán thöù hai. Veà caùi cheát, laøm sao toâi laïi phaûi sôï, vì noù seõ sôùm ñöa toâi veà vôùi Thieân Chuùa hôn".
Vò toång traán ngaïc nhieân : - Toâi chöa heà gaëp ngöôøi naøo gan daï nhö oâng.
Vaø thaùnh Basilioâ bình tónh traû lôøi : - Bôûi vì oâng chöa noùi chuyeän vôùi moät giaùm muïc naøo.
Sau cuoäc ñaøm thoai naåy löûa naøy, tình hình laéng dòu moät thôøi gian. Nhöng vì aùp löïc cuûa beø roái, hoaøng ñeá Valaêng tính baét giaùm muïc Basilioâ ñi ñaøy. Nhöng yù ñònh baát thaønh vì ngay ñeâm tröôùc con oâng ngaõ beänh naëng, ñöôïc giaùm muïc vieáng thaêm vaø caàu nguyeän cho laønh, noù cuõng ñaõ qua ñôøi vì söï thay loøng ñoåi daï cuûa nhaø vua. Daàu vaäy, döôùi aùp löïc maïnh meõ cuûa beø roái, vua cuõng quyeát kyù aùn leänh phaùt löu Ñöùc giaùm muïc. Laàn naøy, oâng vaãn thaát baïi vì ba boán laàn caàm laáy vieát thì vieát bò hö, caàm ñeán aán thì aán bò beå naùt.
Ngoaøi söï can tröôøng ñeå baûo veä ñöùc tin chaân chính, thaùnh Basilio coøn laø moät muïc töû nhieät haønh vaø giaøu loøng baùc aùi, Ngaøi ñaõ lieân tuïc ñi thaêm vieáng töøng mieàn trong giaùo phaän, Ngaøi chuyeân chaêm daïy doã ñoaøn chieân vaø moät soá baøi giaûng cuûa Ngaøi ñöôïc löu giöõ tôùi ngaøy nay laø nhöõng coâng trình thaàn hoïc raát ñaùng giaù. Ngoaøi ta thaùnh nhaân coøn thöông yeâu ñaëc bieät nhöõng ngöôøi ngheøo khoù beänh taät. Ngaøi ñaõ thieát laäp moät nhaø thöông, ñaët teân laø Basilioâ (Basiliade) ñeå saên soùc hoï.
Thaùnh nhaân ñaõ ñöôïc soáng ñeå chöùng kieán caùi cheát cuûa Valaêng laãn söï taøn luïi cuûa laïc giaùo Arioâ. Nhöng chaúng bao laâu sau Ngaøi cuõng qua ñôøi vì kieät söùc, ngaøy 1 thaùng gieâng naêm 379.
