Thaùnh Antoân chaøo ñôøi naêm 250 taïi Corma, gaàn Hieraclens, mieàn thöôïng Ai caäp. Cha meï Ngaøi noåi danh giaøu coù laãn ñaïo ñöùc, ñaõ lo laéng daïy doã Ngaøi soáng ñaïo ngay töø nhoû.
Khi ñöôïc 18 tuoåi thì cha meï Ngaøi qua ñôøi. Saùu thaùng sau ngaøy maát cha maát meï, taïi moät giaùo ñöôøng, thaùnh nhaân ñaõ nghe ñoïc lôøi saùch thaùnh : "Neáu con muoán neân troïn laønh, haõy veà baùn heát cuûa caûi vaø ñem phaân phaùt cho keû ngheøo khoù roài theo Ta" (Mt 19,21). Töôûng nhö Thieân Chuùa noùi rieâng vôùi mình ñaõ veà baùn heát cuûa caûi vaø ñem phaân phaùt cho ngöôøi ngheøo khoù.
Sau khi lo laéng göûi gaám em gaùi cuûa mình cho moät nöõ tu vieän, Ngaøi lui vaøo sa maïc ñeå laøm vieäc vaø caàu nguyeän, Ngaøi theo ñuoåi moät cuoäc soáng raát khaéc khoå, chæ aên baùnh vôùi muoái vaø uoáng nöôùc ngaøy moät laàn sau khi maët trôøi laën. Ñeå giöõ ñöôïc söï coâ tòch troïn veïn, Ngaøi coøn aån thaân vaøo moät ngoâi moä boû troáng. Thænh thoaûng moät ngöôøi baïn mang baùnh ñeán cho Ngaøi baùnh ñeán cho Ngaøi nhöng ma quæ ñaõ tìm caùch quaáy phaù ñeå truïc Ngaøi ra khoûi "caên phoøng" vaø cuoäc soáng khaéc khoå, chuùng thöôøng hay la heùt vaø hieän hình kyø quaùi. Phaûn öùng laïi, thaùnh nhaân thöôøng caàu nguyeän nhieàu hôn vaø taêng gaáp nhöõng vieäc haõm mình. Giaän döõ vì caùc möu moâ bò thaát baïi, ma quæ coøn coâng khai haønh haï Ngaøi nöõa.
Moät ngaøy kia ngöôøi baïn mang baùnh ñeán, boãng thaáy thaùnh nhaân nöûa soáng nöûa cheát, mình ñaày thöông tích. Nhöng khi vöøa böøng tænh, thaùnh nhaân lieàn choãi daäy vaø la lôùn:
- Toâi coøn saün saøng chieán ñaáu. Laïy Chuùa, khoâng, khoâng gì coù theå taùch lìa con khoûi loøng yeâu meán Chuùa ñöôïc.
Giöõa nhöõng ñau ñôùn vì caùc cuoäc taán coâng cuûa ma quæ, Ngaøi khinh bæ traû lôøi :
- OÀn aøo voâ ích. Daáu thaùnh giaù vaø loøng tin töôûng vaøo Chuùa laø nhöõng thaønh trì kieân coá.
Thaùnh nhaân luoân tin töôûng nôi Chuùa. Ngaøy kia, ñöôïc an uûi trong taâm hoàn vaø caûm thaáy laø ma quæ ñaõ luøi böôùc, Ngaøi caàu nguyeän :
- Oâi, laïy Chuùa, Chuùa ôû ñaâu ? Sao Chuùa khoâng ôû ñaây lau saïch nöôùc maét vaø thoa dòu nhöõng daøy voø cuûa con ?
Tieáng Chuùa traû lôø i: - Cha ôû gaàn con, cha giuùp con chieán ñaáu. Bôûi vì con ñaõ choáng traû laïi ma quæ, cha seõ baûo veä quaõng ñôøi coøn laïi cuûa con. Cha seõ laøm cho teân con raïng rôõ treân trôøi.
Traøn ñaày nghò löïc, thaùnh nhaân choãi daäy taï ôn Chuùa. Muoán xa moïi ngöôøi hôn nöõa, Ngaøi vöôït soâng Nil ñeán truù nguï trong moät phaùo ñaøi hoang pheá ñaày nhöõng raén reát. Nhöng söï thaùnh thieän cuûa Ngaøi nhö moät söùc nam chaâm, vaãn thu huùt nhieàu ngöôøi ñeán xin laøm moân ñeä. Theá laø moät phong traøo aån tu noåi leân maïnh meõ. Sa maïc moïc leân nhöõng maùi tranh, töø ñoù khoâng ngöøng vang leân nhöõng lôøi kinh ca khen Chuùa. Thaùnh nhaân trôû neân vò thuû laõnh cuûa neáp soáng aån tu.
Daàu vaäy, thaùnh An toân ñaõ hai laàn töø giaõ sa maïc.
Vaøo naêm 311 khi coù cuoäc baùch haïi cuûa Alaximioâ, Ngaøi noùi:
- Naøo ta cuøng ñi chieán ñaáu vôùi anh em ta.
Ngaøi leân ñöôøng ñi Alexandria. Ngöôøi ta thaáy thaùnh nhaân khích leä caùc tuø nhaân nôi caùc traïi giam, theo hoï tôùi tröôùc quan toøa vaø khuyeân nhuû hoï can ñaûm cheát vì ñaïo, Ngaøi coøn xuoáng haàm truù ñeå an uûi caùc linh muïc. Ngaøi thoaùt cheát laø moät ñieàu laï luøng.
Cuoäc baùch haïi chaám ñöùt ñöôïc moät naêm, thaùnh nhaân laïi tìm veà sa maïc. Soá caùc moân sinh ngaøy caøng taêng theâm ñoâng. Sôï bò caùm doã thaønh kieâu caêng, vaø thaáy göông caùc thaùnh töû ñaïo, thaùnh Antoân khao khaùt soáng khaéc khoå ñeå ñeàn toäi. Ngaøi tieán saâu hôn nöõa vaøo sa maïc. Sau ba ngaøy ñi theo ñoaøn ngöôøi buoân baùn, Ngaøi döøng laïi gaàn bieån Ñoû, döôùi chaân nuùi Kolzim vaø döïng moät caên leàu vöøa ñuû ñeå naèm ñeå ôû. Daân Beâ-ñu-anh (Beùdouins) cho Ngaøi baùnh aên. Veà sau caùc moân sinh tìm tôùi vaø mang cho Ngaøi moät caùi xuoång vôùi moät ít haït gioáng, ñaây laø nguoàn goác cuûa tu vieän thaùnh Antoân hay laø Deir-el-Arat, moät tu vieän theo nghi leã Coáp (Copte) ngaøy nay vaãn coøn.
Laàn thöù hai, thaùnh nhaân trôû laïi Alexandria theo lôøi môøi cuûa ñöùc giaùm muïc Athanasioâ, ñeå choáng laïi laïc giaùo. Daân chuùng caû thaønh chen laán nhau ñi ñoùn Ngaøi. Caùc löông daân cuõng baûo nhau : - Chuùng ta ñi gaëp ngöôøi cuûa Thieân Chuùa.
Nhieàu ngöôøi caûm ñoäng vì nhöõng baøi dieãn thuyeát vaø nhöõng pheùp laï Ngaøi laøm, ñaõ xin laõnh bí tích röûa toäi, ngöôøi ta töôûng seõ gaëp moät laõo giaø taùm möôi hoang daïi, nhöng ñaõ ngaïc nhieân khi thaáy Ngaøi raát lòch thieäp, xöû duïng ngoân ngöõ vaên hoùa vaø dieãn taû tö töôûng raát uyeân thaâm. Caùc trieát gia ngoaïi giaùo ngaïc nhieân hoûi Ngaøi:
- Ngaøi laøm gì ñöôïc trong sa maïc khoâng coù saùch vôû chi heát ? Thaùnh nhaân traû lôøi:
- Thieân nhieân ñoái vôùi toâi laø moät cuoán saùch môû roäng.
Vaø ngöôøi ta ngôõ ngaøng veà nhöõng ñieàu thaùnh nhaân ñaõ khaùm phaù ñöôïc trong cuoán saùch vó ñaïi naøy cuûa Ñaáng Taïo hoùa.
Ñieàu ñaùng keå döôøng nhö khoâng phaûi nhöõng nhieäm nhaët Ngaøi theo ñuoåi, maø laø taâm hoàn trong traéng Ngaøi keát hieäp maät thieát vôùi Chuùa, Ngaøi noùi:
- Hö danh laø keû thuø nguy hieåm nhöùt cuûa chuùng ta.
Danh tieáng cuûa thaùnh Antoân lan roäng ñeán noãi vua Constantinoâ vaø con caùi oâng ñaõ vieát thö thamkhaûo yù kieán Ngaøi, Moân sinh cuûa Ngaøi haõnh dieän laém. Nhöng Ngaøi baûo hoï:
- Ñöøng ngaïc nhieân laém khi thaáy nhaø vua laø moät con ngöôøi vieát thö cho moät con ngöôøi. Ñaùng ngaïc nhieân laø chính Thieân Chuùa ñaõ muoán vieát luaät cho loaøi ngöôøi, vaø ñaõ noùi vôùi chuùng ta qua ñöùc Gieâsu Kitoâ .
Vaø traû lôøi cho lôùp ngöôøi vöông giaû aáy, Ngaøi duøng nhöõng lôøi cao thöôïng ñeå khuyeân hoï bieát khinh cheâ danh voïng maø nhôù tôùi cuoäc chung thaåm.
Khi Ngaøi ñaõ quaù 90 tuoåi, Thieân Chuùa qua moät thò kieán ñöa ngaøi ñeán thaêm thaùnh Phaoloâ aån tu trong sa maïc. Ngaøi coøn ñöôïc cho bieát laø seõ soáng tôùi tuoåi 105.
Bieát saép tôùi giôø töø giaõ traàn gian, Ngaøi ñi thaêm anh em Ngaøi laàn choùt. Ngaøi noùi vôùi hoï veà söï cheát vôùi nieàm vui cuûa ngöôøi hoài höông. Hoï ñaõ khoùc roøng, nhöng Ngaøi khuyeân nhuû hoï:
- Haõy soáng nhö phaûi cheát moãi ngaøy. Haõy coá gaéng noi göông caùc thaùnh.
Thaùnh nhaân trôû laïi nuùi vôùi hai moân sinh. Trong caên phoøng ngheøo naøn cuûa mình, Ngaøi ñaõ phoù linh hoàn trong tay Chuùa luùc 105 tuoåi.
Chuùng ta bieát ñöôïc aân suûng giai thoaïi quyù baùu cuûa ñôøi thaùnh An toân laø nhôø thaùnh Athanasioâ keå laïi.
