Bức bích họa thế kỷ thứ 3 trong một phòng ở Hầm mộ Priscilla, gợi ý rằng, Grapte, người quá cố đã gia nhập tu hội của các góa phụ
THẨM QUYỀN
TRUYỀN GIÁO VÀ VAI TRÒ LÃNH ĐẠO MANG TÍNH NGÔN SỨ CỦA PHỤ NỮ TRONG GIÁO HỘI SƠ
KHAI
Christine
Schenk CSJ
Vatican News (01.02.2024) - Đời sống
tu trì, cả chiêm niệm cũng như hoạt động, như chúng ta biết ngày nay, đã phát
triển hơn hai ngàn năm. Sơ Christine Schenk tóm tắt những tài liệu nói cho
chúng ta biết về các phụ nữ trong thời Kitô giáo sơ khai.
Khi còn là nữ tu trẻ
dòng Thánh Giuse, tôi rất khao khát được học hỏi về các bậc tiền bối trong đức
tin. Mặc dù tôi vô cùng yêu thích các bản văn Kinh Thánh, nhưng đôi khi thật
khó để tôi nhìn thấy chính mình trong đó bởi vì các bài đọc Kinh Thánh của
chúng ta hầu như luôn nói về các vị tổ phụ của chúng ta. Các nữ môn đệ tận tụy
của Chúa Giêsu gần như không được nói đến, ngoại trừ Đức Maria Nazareth. Khi
tôi bắt đầu học thạc sĩ thần học tại chủng viện địa phương, tôi say mê các
thông tin về những nữ Kitô hữu trong thời kỳ đầu của Giáo hội. Trong loạt bốn
bài tiểu luận này, tôi hy vọng truy tìm nguồn gốc lịch sử của các cộng đồng nữ
tu và có lẽ giúp độc giả bắt đầu nhận ra chính mình trong lịch sử Kitô giáo sơ
khai của chúng ta.
Kitô giáo lan rộng
Kitô giáo lan rộng
nhanh chóng khắp Đế quốc Roma một phần nhờ vào sáng kiến của các nữ tông đồ,
các nữ ngôn sứ, các nhà truyền giáo phụ nữ, những người đứng đầu các hội thánh
tại gia và các góa phụ. Sự phát triển của Kitô giáo cũng có thể được xem là nhờ
sự hỗ trợ tài chính từ các nữ doanh nhân Kitô giáo như Maria thành Magdala và
Joanna (x. Lk 8, 1-3), Lydia (x. Cv 16, 11-40), Phoebe (x. Rm 16, 1-2),
Olympias, một phó tế ở thế kỷ thứ tư, và những người khác. Đức Giáo Hoàng Biển
Đức XVI đã nhìn nhận điều này vào ngày 14 tháng 2 năm 2007 khi ngài nói, “nếu
không có sự đóng góp quảng đại của nhiều phụ nữ, lịch sử Kitô giáo sẽ phát triển
rất khác”. Ngài cũng lưu ý rằng “sự hiện diện của phụ nữ trong Giáo hội nguyên
thủy không hề là điều thứ yếu”.
Hội thánh tại gia
Các Hội thánh tại gia
đầu tiên được lãnh đạo bởi những phụ nữ như Grapte, một nhà lãnh đạo cộng đồng
các góa phụ vào thế kỷ thứ hai, những người chăm sóc trẻ mồ côi ở Roma (Hình 1)
và Tabitha, một góa phụ sống vào thế kỷ thứ nhất “dấn thân làm việc tốt và làm
việc bác ái” (xem Cv 9, 36-43); bà đã thành lập một cộng đoàn Hội thánh tại gia
ở Joppa. Thông qua Hội thánh tại gia, các Kitô hữu tiên khởi có thể tiếp cận
các mạng lưới xã hội và từ đó họ tiếp xúc với những người thuộc các tầng lớp xã
hội khác nhau.
Khi một nữ chủ nhân của
gia đình, có thể là một góa phụ giàu có như Tabitha, hoặc một phụ nữ được tự
do, như Prisca (x. Rm 16, 3-5), đã theo Kitô giáo, các nhà truyền giáo Kitô
giáo như Junia (x. Rm 16,7) hoặc Thánh Phaolô, không chỉ tiếp cận với gia đình
của họ mà còn cả mạng lưới do họ bảo trợ. Điều này có nghĩa là những nô lệ, những
người được trả tự do, trẻ em, họ hàng và những khách hàng thân thiết của họ
cũng sẽ theo đạo. Do đó, khi Thánh Phaolô giúp bà Lydia theo đạo (xem Công vụ
16, 11-15), ngài tự động có được quyền tiếp cận với nhiều mối quan hệ xã hội và
có lượng khán giả đông đảo hơn (Hình 2). Trong cuốn sách nghiên cứu cặn kẽ về họ, A
Woman's Place, Carolyn Osiek và Margaret Y. MacDonald chứng minh rằng các nữ
Kitô hữu thuộc tầng lớp thấp hơn có thể bắt đầu công việc của họ trong mạng lưới
xã hội Kitô giáo của họ và được bảo đảm về mặt tài chính. Điều này mang lại cho
họ địa vị cao hơn và quyền tự do đi lại, đặc biệt là trong toàn đại gia đình thời
cổ đại.
Các nhà truyền giáo nữ
Celsus, một nhà phê
bình nổi tiếng đối với Giáo hội thời sơ khai, nói không nhiều về việc truyền
giáo bởi các phụ nữ. Tuy nhiên, ông đã cung cấp bằng chứng về sáng kiến của phụ
nữ trong Kitô giáo sơ khai khi ông nói rằng các Kitô hữu thuyết phục mọi người
không “bỏ cha mẹ và những người hướng dẫn của họ...” (Origin, Contro Celsus).
Lời phê bình của
Celsus trùng hợp với bằng chứng từ các văn bản Kitô giáo khác thời sơ khai. Những
bản văn này nói rằng việc truyền giáo được thực hiện từ người này sang người
khác, từ nhà này sang nhà khác, bởi các phụ nữ đã tiếp cận với các phụ nữ, trẻ
em, những người tự do và các nô lệ khác. Lời phê bình của ông cho chúng ta biết
rằng các nữ Kitô hữu (và một số người nam tốt lành) đã chủ động vượt ra ngoài
các quy tắc phụ hệ bởi vì niềm tin của họ vào Chúa Giêsu.
Đóng góp cụ thể của
phụ nữ
Có ba điểm khác biệt
đáng kể giữa xã hội Roma thế kỷ I và thế kỷ IV; điều này có thể là do sứ vụ
truyền giáo và lãnh đạo của các nữ Kitô hữu. Trước hết, vào thế kỷ thứ IV, quyền
tự do lựa chọn cuộc sống độc thân đã phá bỏ một cách hiệu quả một điểm chính yếu
của chế độ phụ hệ - hôn nhân bắt buộc. Điểm thứ hai, các Kitô hữu góa phụ và
trinh nữ đã giải cứu, giúp hòa nhập xã hội, rửa tội và giáo dục hàng ngàn trẻ mồ
côi. Thứ ba, mạng lưới gia đình và các hoạt động truyền giáo của phụ nữ đóng
vai trò hàng đầu trong việc biến đổi xã hội Roma từ một nền văn hóa chủ yếu là
ngoại giáo sang nền văn hóa chủ yếu là Kitô giáo.
Kết luận
Các yếu tố của đời sống
tu trì có thể được nhận ra không chỉ nơi các cộng đồng góa phụ đầu tiên như
Grapte và Tabitha, mà còn nơi những người phụ nữ chọn cuộc sống độc thân, chẳng
hạn như bốn nữ ngôn sứ con của ông Phillip (x. Cv 21,9) và các cộng đồng phụ nữ
ở Tiểu Á được trình bày trong Công vụ của Thecla (Hình 3). Phụ nữ trong các cộng
đồng này không chỉ giải cứu trẻ mồ côi và góa phụ nghèo, mà còn lên tiếng trong
các cuộc họp của Giáo hội thời sơ khai (x. 1Cor 11, Acts 21, 8-10). Việc họ thực
thi quyền bính trái ngược với văn hóa trong bối cảnh đời sống gia đình hàng
ngày là một chìa khóa không được báo trước cho sự phát triển nhanh chóng của
Kitô giáo. Khả năng truyền giáo và lãnh đạo mang tính ngôn sứ của phụ nữ trong
mạng lưới xã hội mở rộng của họ đã thay đổi bộ mặt của Đế quốc Roma.
Tài liệu được sử dụng cho bài viết này phần lớn
được lấy từ cuốn sách “Crispina và các chị em: phụ nữ và quyền bính trong Kitô
giáo sơ khai” (Fortress Pres, 2017). Trong bài viết thứ hai, tác giả sẽ mô tả
nghiên cứu ban đầu về các nữ Kitô hữu thời kỳ đầu trong số các bằng chứng
khảo cổ học trên các trụ gạch quan tài có niên đại từ thế kỷ III đến thế kỷ V.
Cảm ơn bạn đã đọc bài
viết này. Nếu bạn muốn nhận các bản tin qua email, vui lòng đăng ký
newsletter bằng cách nhấp vào đây.
Nguồn: vaticannews.va/vi
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
