THÁNH IRÊNÊ VÀ VỊ THIÊN CHÚA KHÔNG CẦN ĐẾN
CHÚNG TA
Đức Cha Barron
WGPMT (26.09.2023) –
Vài năm trước, tôi tham dự buổi họp thường niên của Học viện Thần học Công
giáo, một nhóm khoảng năm mươi thần học gia tận tâm suy tư theo tinh thần của Hội
Thánh. Chủ đề chung của chúng tôi là Chúa Ba Ngôi, và tôi được mời thuyết trình
một bài. Tôi chọn tập trung vào tác phẩm của thánh Irênê, một trong những giáo
phụ lâu đời và quan trọng nhất.
Thánh Irênê sinh
vào khoảng năm 125 Công Nguyên, ở thành Smyrna, vùng Tiểu Á. Khi còn trẻ, ngài
trở thành môn đệ của Polycarp, và Polycarp là học trò của Thánh Gioan tác giả
sách Tin Mừng. Sau đó, thánh Irênê đi đến Rôma và cuối cùng tới Lyon nơi ngài
trở thành Giám mục sau cuộc tử đạo của vị chủ chăn trước đó. Thánh Irênê chết
vào khoảng năm 200, hầu như một vị tử đạo, dù những chi tiết chính xác về cái
chết của ngài đã thất lạc trong lịch sử.
Kiệt tác thần học của
ngài mang tên Adversus Haereses (Chống lạc giáo), nhưng nó còn
hơn cả một sự bác bỏ những chống đối chính yếu đối với đức tin Công giáo vào
thời của ngài. Nó là một trong những cách diễn tả ấn tượng nhất giáo lý Kitô
giáo trong lịch sử Hội Thánh, có thể sánh với De Trinitate (Về Chúa Ba
Ngôi) của thánh Augustinô và Summa theologiae (Tổng luận Thần
học) của thánh Tôma Aquinô. Trong bài thuyết trình ở Washington, tôi
đã trình bày ý tưởng chủ đạo trong thần học của thánh Irênê là Thiên Chúa chẳng
cần bất cứ điều gì ngoài chính Ngài. Tôi nhận ra rằng điều này thoạt tiên có vẻ
tạo cảm giác khá nhiều xấu hổ, nhưng nếu chúng ta đi theo sự chỉ dẫn của
thánh Irênê, chúng ta sẽ thấy, nói theo cách thiêng liêng, cách thức nó mở ra
cả một thế giới mới. Thánh nhân biết tất cả về các thần nam thần nữ của dân ngoại,
là những vị vô cùng cần đến lời ca ngợi và đồ cúng tế của con người, và ngài thấy
rằng hậu quả chính của thứ thần học này là con người sống trong sợ hãi. Bởi vì
các thần cần chúng ta, họ quen thao túng chúng ta để thỏa mãn các khát vọng của
họ, và nếu họ không được tôn kính đầy đủ, họ có thể (và sẽ) trả đũa. Nhưng,
Thiên Chúa trong Kinh Thánh, Đấng tự mình vô cùng hoàn hảo, không cần bất cứ điều
gì. Thậm chí trong hành động vĩ đại Ngài thực hiện là tạo dựng vũ trụ, Ngài
không cần đến bất kì vật chất nào đã có để tác tạo; thay vào đó (và thánh Irênê
là nhà thần học lớn của Công giáo đầu tiên thấy được điều này), Ngài tạo dựng
vũ trụ từ hư không (ex nihilo). Và chính vì Ngài không cần đến thế giới,
Ngài tạo ra thế giới bằng một hành động yêu thương vô cùng quảng đại. Tình yêu,
tôi chưa bao giờ mệt mỏi khi nhắc lại, căn bản không phải là cảm xúc hay cảm
tính, nhưng thay vào đó là một hành động của ý chí. Nó nhắm đến sự thiện của
tha nhân đúng như tha nhân ấy. Vâng, vị Thiên Chúa, không có một chút tư lợi
nào, chỉ có thể yêu thương mà thôi.
Toàn bộ thần học của
thánh Irênê phát triển từ trực giác này. Thiên Chúa tạo dựng vũ trụ bằng vụ nổ
của sự quảng đại, làm phát sinh vô số cây cỏ, sinh vật, hành tinh, ngôi sao,
thiên thần và con người, tất cả được tạo thành để phản ánh một khía cạnh nào đó
nơi sự rạng rỡ của Ngài. Irênê thích lặp đi lặp lại ẩn dụ về Thiên Chúa như một
nghệ sĩ. Mỗi thành phần trong công cuộc tạo dựng giống như một màu sắc điểm
trên bức tranh sơn dầu hay một mảnh trên bức tranh khảm đá, hay một nốt nhạc
trong toàn bộ bài hòa âm. Nếu chúng ta không thể cảm kích sự hài hòa của nhiều
đặc điểm trong vũ trụ của Thiên Chúa, đó chỉ vì tâm trí của chúng ta quá hạn hẹp
không thể chứa bản thiết kế của Người. Và toàn bộ mục đích của Người khi tạo ra
trật tự bản giao hưởng này là để cho những thực tại khác thông phần vào sự hoàn
hảo của Người. Tại tột đỉnh của cuộc tạo dựng hữu hình của Chúa là con người,
được yêu thương trong sự hiện hữu như muôn vật, nhưng được mời gọi tham dự cách
đầy đủ hơn vào sự hoàn hảo của Thiên Chúa bằng cách yêu mến lại Đấng tạo dựng
nên mình. Câu thường được trích dẫn nhất của thánh Irênê từ quyển thứ tư của cuốn “Adversus
Haereses” như sau: “Vinh quang của Thiên Chúa là con người sống dồi
dào”. Bạn có thấy mối liên hệ chính xác giữa điều này với khẳng định Thiên Chúa
không cần gì cả? Vinh quang của các thần ngoại không phải là con người sống dồi
dào, nhưng là con người phải phục tùng, con người phải làm những gì họ được yêu
cầu phải làm. Nhưng Thiên Chúa thật sự không chơi mấy trò quỷ quyệt này. Ngài
thấy vui trong việc muốn điều tốt cho chúng ta theo mức độ trọn vẹn nhất.
Một trong những ý
tưởng đẹp và thú vị nhất của thánh Irênê là Thiên Chúa như người Thầy nhân hậu,
từng bước giáo dục nhân loại theo những nẻo đường tình yêu. Ngài hình dung
Adam và Eva ngay từ đầu không như những người trưởng thành có sẵn sự toàn vẹn về
tinh thần và trí năng, nhưng đúng hơn như những đứa trẻ hay thiếu niên, chắc chắn
vụng về trong cách chúng biểu lộ sự tự do của mình. Vì thế, lịch sử cứu độ lâu
dài là sự nỗ lực đầy kiên nhẫn của Thiên Chúa nhằm huấn luyện loài người do
Ngài dựng nên trở thành bạn của Ngài. Tất cả những giao ước, luật lệ, điều răn
và nghi lễ của cả Israel xưa và Hội Thánh ngày nay phải được nhìn dưới ánh
sáng này: đó không phải là các điều luật độc đoán, nhưng là công trình Chúa
Cha ban để đưa dẫn con cái Ngài hướng đến sự triển nở tròn đầy.
Còn nhiều điều
chúng ta có thể học nơi vị thầy cổ xưa này về đức tin Công giáo, đặc biệt liên
quan đến tin mừng về vị Thiên Chúa không cần chúng ta!
Nhóm Gioan XXIII
Chuyển ngữ từ: wordonfire.org
(28.06.2023)
Nguồn: giaophanmytho.net
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
