Anh chị em thân mến!

Mùa Chay là thời gian mà Giáo hội, với sự ân cần đầy từ mẫu, mời gọi chúng ta đặt mầu nhiệm Thiên Chúa vào lại tâm điểm của đời sống mình, để đức tin của chúng ta tìm lại được sức bật và tâm hồn chúng ta không bị phân tán giữa những lo âu và xao nhãng của cuộc sống hằng ngày.

Mọi hành trình hoán cải bắt đầu khi chúng ta để cho Lời Chúa chạm đến mình và đón nhận Lời ấy với một tinh thần nhu thuận. Vì thế, có một mối liên hệ giữa hồng ân Lời Chúa, không gian tiếp đón mà chúng ta dành cho Lời, và sự biến đổi mà Lời ấy thực hiện. Do đó, hành trình mùa Chay trở thành một cơ hội thuận tiện để lắng nghe tiếng Chúa và làm mới lại quyết định bước theo Đức Kitô, cùng Người tiến lên Giêrusalem, nơi mầu nhiệm cuộc khổ nạn, cái chết và sự phục sinh của Người được hoàn tất.

Lắng nghe

Năm nay, trước hết tôi muốn mời gọi sự chú tâm đến tầm quan trọng của việc dành không gian cho Lời Chúa thông qua việc lắng nghe, bởi sự sẵn sàng lắng nghe là dấu chỉ đầu tiên thể hiện ước muốn bước vào tương quan với người khác.

Chính Thiên Chúa, khi tỏ mình cho Môsê nơi bụi gai cháy, đã cho thấy lắng nghe là nét đặc trưng trong bản thể của Người: “Ta đã thấy cảnh khổ cực của dân Ta bên Ai Cập và Ta đã nghe tiếng chúng kêu than” (Xh 3,7). Việc lắng nghe tiếng kêu của người bị áp bức là khởi đầu của một lịch sử giải phóng, trong đó Thiên Chúa cũng lôi cuốn cả ông Môsê tham gia, sai ông đi mở ra con đường cứu độ cho con cái Người đang sống trong cảnh nô lệ.

Thiên Chúa là Đấng dấn thân, hôm nay cũng chạm đến chúng ta bằng những tư tưởng làm rung động trái tim Người. Vì thế, việc lắng nghe Lời Chúa trong phụng vụ dạy chúng ta biết lắng nghe thực tại một cách chân thực hơn: giữa muôn vàn tiếng nói đi qua đời sống cá nhân và xã hội, Kinh thánh giúp chúng ta nhận ra những tiếng kêu phát xuất từ đau khổ và bất công, để tiếng kêu ấy không bị bỏ mặc không hồi đáp. Bước vào thái độ nội tâm này nghĩa là để Thiên Chúa dạy chúng ta biết lắng nghe như Người, cho đến khi nhận ra rằng “thân phận của những người nghèo đại diện cho một tiếng kêu mà trong lịch sử nhân loại, luôn không ngừng chất vấn đời sống chúng ta, xã hội chúng ta, các hệ thống chính trị, kinh tế và cuối cùng là cả Giáo hội nữa”.[1]

Ăn chay

Nếu mùa Chay là thời gian lắng nghe, thì việc ăn chay tạo nên một thực hành cụ thể giúp ta sẵn sàng đón nhận Lời Chúa. Việc kiêng khem là một hình thức khổ chế rất cổ xưa và không thể thay thế trên hành trình hoán cải. Chính vì liên quan đến thân xác, nó làm nổi bật điều ta đang “đói”, và những gì chúng ta coi là thiết yếu cho sự sinh tồn của mình. Vì vậy, ăn chay giúp ta biết phân định và sắp xếp lại những “ham muốn”, giữ cho cơn đói khát công lý luôn tỉnh thức, không rơi vào sự cam chịu, nhưng biến nó thành lời cầu nguyện và trách nhiệm đối với tha nhân.

Thánh Augustinô, với sự tinh tế thiêng liêng, đã cho thấy sự căng thẳng giữa thời hiện tại và sự viên mãn tương lai thông qua việc canh giữ tâm hồn này khi ngài nhận xét rằng: “Trong cuộc đời trần thế, con người cần phải đói khát công lý, nhưng việc được no thỏa thuộc về đời sau. Các thiên thần được no thỏa bằng tấm bánh này, bằng lương thực này. Ngược lại, con người lại khao khát nó, tất cả đều hướng về nó với lòng mong mỏi. Sự hướng về khao khát này làm giãn nở tâm hồn và gia tăng khả năng của nó.”[2] Hiểu theo nghĩa này, ăn chay không chỉ cho phép chúng ta kỷ luật lòng ham muốn, thanh luyện và làm cho nó tự do hơn, mà còn mở rộng nó, để nó hướng về Thiên Chúa và hướng đến việc thực hành điều thiện.

Tuy nhiên, để việc ăn chay giữ được chân lý Tin mừng và xa lánh cơn cám dỗ làm cho lòng mình trở nên kiêu ngạo, nó phải luôn được sống trong đức tin và khiêm nhường. Việc ăn chay đòi hỏi phải luôn bén rễ trong sự hiệp thông với Chúa, bởi vì “không ai thực sự ăn chay nếu người đó không biết nuôi dưỡng mình bằng Lời Chúa.”[3] Là dấu chỉ hữu hình cho sự dấn thân nội tâm của chúng ta nhằm xa lánh tội lỗi và điều ác với sự nâng đỡ của ân sủng, việc ăn chay cũng phải bao gồm các hình thức từ bỏ khác nhằm giúp chúng ta thủ đắc một lối sống giản dị hơn, bởi vì “chỉ có sự khổ chế mới làm cho đời sống Kitô hữu trở nên mạnh mẽ và chân thật.”[4]

Vì lý do này, tôi muốn mời gọi anh chị em một hình thức kiêng khem rất cụ thể nhưng thường ít được coi trọng: đó là kiêng bớt những lời nói gây tổn thương và đau lòng cho người khác. Hãy bắt đầu giải giới nơi ngôn ngữ của mình: từ bỏ lời cay nghiệt, những xét đoán vội vàng, việc nói xấu người vắng mặt không thể tự bảo vệ mình, và những lời vu khống. Thay vào đó, hãy học cách cân nhắc lời nói và nuôi dưỡng sự hiền hòa: trong gia đình, giữa bạn bè, nơi làm việc, trên mạng xã hội, trong các cuộc tranh luận chính trị, trên các phương tiện truyền thông, và trong các cộng đoàn Kitô hữu. Khi đó, nhiều lời nói thù hận sẽ nhường chỗ cho những lời hy vọng và bình an.

Cùng nhau

Sau hết, mùa Chay làm nổi bật chiều kích cộng đoàn của việc lắng nghe Lời Chúa và thực hành ăn chay. Kinh thánh cũng nhấn mạnh khía cạnh này theo nhiều cách. Ví dụ, trong sách Nêhêmia kể rằng dân chúng đã tụ họp lại để nghe đọc sách Luật công khai và qua việc ăn chay, họ đã chuẩn bị cho việc tuyên xưng đức tin và thờ phượng, để làm mới lại giao ước với Thiên Chúa (x. Nê 9,1-3).

Tương tự như vậy, các giáo xứ, gia đình, hội đoàn và cộng đoàn tu trì được mời gọi bước đi chung trong mùa Chay, để việc lắng nghe Lời Chúa – cũng như tiếng kêu của người nghèo và của trái đất – trở thành hình thái của đời sống chung, còn việc ăn chay nâng đỡ một sự sám hối thực sự. Trong viễn tượng này, sự hoán cải liên quan không chỉ đến lương tâm của từng cá nhân mà còn đến phong cách của các mối tương quan, chất lượng của cuộc đối thoại, khả năng để cho thực tại chất vấn mình và nhận ra điều gì thực sự định hướng lòng ham muốn, cả trong các cộng đoàn Giáo hội cũng như trong một nhân loại đang khao khát công lý và hòa giải.

Anh chị em rất thân mến, chúng ta hãy xin ơn để sống một mùa Chay làm cho tai ta nhạy bén hơn trước Thiên Chúa và những người bé nhỏ. Ước mong sức mạnh của một cuộc ăn chay cũng chạm đến cả lưỡi, để những lời gây thương tích giảm bớt và mở ra nhiều không gian hơn cho tiếng nói của người khác. Và chúng ta hãy dấn thân để các cộng đoàn trở nên nơi tiếng kêu của người đau khổ được đón nhận, và việc lắng nghe làm nảy sinh những con đường giải phóng, giúp ta sẵn sàng và ân cần hơn trong việc góp phần xây dựng nền văn minh tình thương.

Tôi hết lòng chúc lành cho tất cả anh chị em và hành trình mùa Chay của anh chị em.

Tại Vatican, ngày 5 tháng 2 năm 2026, lễ nhớ thánh Agatha, trinh nữ và tử đạo.

LÊÔ XIV

Nguồn: vaticannews.va/vi

 --------------------

[1] Tông huấn Dilexi te (4/10/2025), 9.

[2] Thánh Augustinô, Lợi ích của Việc Ăn chay, 1, 1.

[3] Đức Giáo hoàng Bênêdictô XVI, Bài giáo lý (09/3/2011).

[4] Thánh Giáo hoàng Phaolô, Bài giáo lý (08/02/978).

Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com