MÙA CHAY, HÀNH TRÌNH TỰ DO
Gm. Phêrô Nguyễn Văn Khảm
WGPMT (19.02.2024)
– “Toàn bộ Cựu Ước cắm neo nơi biến cố quan trọng nhất trong lịch sử Israel, là
cuộc giải phóng dân Do Thái khỏi ách nô lệ Pharaon, biến cố được gọi là Xuất
Hành. Mọi lời trong Cựu Ước đều được viết ra sau biến cố Xuất Hành, viết trong
ánh sáng của cuộc xuất hành và có lẽ đã không được viết ra nếu không có biến cố
Xuất Hành, đơn giản là vì không có dân tuyển chọn mà những lời này hướng tới”
(Demetrius Dumm, Praying the Scriptures, viii)
Sách Xuất Hành có ý nghĩa quan trọng như thế nên không lạ gì
khi Đức giáo hoàng Phanxicô chọn chủ đề Sứ điệp Mùa Chay 2024 là “Xuyên qua
sa mạc Thiên Chúa dẫn ta tới tự do”, và mời gọi các tín hữu Công giáo sống
Mùa Chay trong ánh sáng của biến cố Xuất Hành. Khi đọc Sứ điệp này, tôi rút ra
được ba điều.
Thứ nhất là tầm nhìn tích cực về Mùa Chay. Mùa Chay là mùa
phụng vụ phủ đầy sắc tím, chỉ có Chúa nhật IV được gọi là Chúa nhật màu hồng.
Thêm vào đó, các bài thánh ca cũng đượm nét buồn, nhắc nhớ tâm tình sám hối,
nhìn lại quá khứ tội lỗi để ăn năn hơn là nhìn tới tương lai tươi sáng. Sứ điệp
của Đức Thánh Cha lại nhìn Mùa Chay bằng tầm nhìn tích cực như là hành trình tự
do: “Khi Thiên Chúa chúng ta mặc khải chính mình Ngài, sứ điệp của Ngài luôn là
sứ điệp về tự do: Ta là Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, Đấng đã đưa ngươi ra khỏi
đất Ai Cập, ra khỏi nhà nô lệ (Xh 20,2)… Mùa Chay là mùa hoán cải, mùa tự do”.
Chính sự tự do và giải thoát ấy là ánh sáng soi chiếu toàn bộ
hướng đi của mùa Chay. Những việc đạo đức truyền thống trong Mùa Chay mang một
ý nghĩa mới: “Cầu nguyện, bố thí và ăn chay không phải là ba hành vi tách rời
nhau nhưng là động thái duy nhất của sự cởi mở và trút rỗng chính mình, qua đó
chúng ta tống khứ những ngẫu tượng đè nặng trên mình, những quyến luyến giam
hãm mình. Rồi trái tim khô héo và cô lập của chúng ta sẽ được hồi sinh…Trước
tôn nhan Thiên Chúa, chúng ta trở thành anh chị em với nhau, nhạy cảm với nhau
hơn: chúng ta khám phá ra những bạn đồng hành, những người cùng bước đi với
mình, thay vì là những kẻ thù và những mối đe dọa”.
Thứ hai là để bước vào hành trình tự do, bước đầu tiên là phải
nhận ra tình trạng nô lệ của mình. Không nhìn nhận thân phận nô lệ thì cần gì
ơn giải thoát. Trong phương pháp chữa trị nghiện rượu của nhóm Alcoholics
Anonymous (AA), bước đầu tiên là phải nhìn nhận mình nghiện: “Chúng
tôi nhìn nhận rằng chúng tối bất lực trước sự cuốn hút của rượu, và đời sống
chúng tôi trở thành không kiểm soát nổi”!
Trong đời sống tinh thần cũng thế, bước đầu tiên là phải
nhìn nhận sự thật về bản thân. Tuy nhiên không dễ để nhìn nhận tình trạng nô lệ
của mình vì nó rất tinh vi: “Hành trình mùa Chay của chúng ta sẽ cụ thể nếu ta
nhận ra rằng ngay cả ngày nay ta vẫn ở dưới sự cai trị của Pharaon. Một sự cai
trị khiến chúng ta mệt mỏi và thờ ơ. Một kiểu thức phát triển gây chia rẽ và cướp
đi tương lai của chúng ta. Trái đất, không khí và nước bị ô nhiễm, nhưng cả tâm
hồn chúng ta cũng thế. Quả thực Phép Rửa đã bắt đầu tiến trình giải phóng chúng
ta, tuy nhiên vẫn còn đó trong ta nỗi khao khát thân phân nô lệ không thể giải
thích được. Đó là thứ sức hút tìm sự an toàn của những cái quen thuộc, dù gây tổn
hại đến sự tự do của chúng ta”.
Cuối cùng, phải ý thức rằng hành trình tự do cũng là hành
trình đòi hỏi chiến đấu chứ không dễ dãi. Chúng ta vẫn ước muốn quay về đường
cũ như dân Israel trong sa mạc xưa, tuy phải làm nô lệ đấy nhưng “được ngồi bên
nồi thịt và ăn bánh no nê” (Xh 16) thay vì tự do mà chết đói: “Giống như dân
Israel trong sa mạc vẫn lưu luyến Ai Cập, hoài vọng về quá khứ và phàn nàn chống
lại Đức Chúa và ông Môsê – ngày nay cũng thế, dân Thiên Chúa có thể bám víu vào
thứ xiềng xích áp bức mà họ được mời gọi bỏ lại đằng sau”
Những xiềng xích đó là gì? Rất nhiều thứ, kể cả những thứ mà
bản thân chúng ta không ý thức: “Chúng ta có thể trở thành người bám chặt vào
tiền bạc, vào những dự án, những ý tưởng hay mục tiêu nào đó, bám chặt vào địa
vị của mình, vào một truyền thống, kể cả vào một cá nhân nào đó”. Xiềng xích của
dân Israel xưa bên Ai Cập là những xiềng xích thể lý và hữu hình, còn xiềng
xích ngày nay tinh vi và thâm hiểm hơn nhiều: “Điều đáng sợ hơn cả Pharaon là
những ngẫu tượng mà chúng ta tự dựng lên cho mình; có thể coi chúng như tiếng
nói của kẻ thù đang thầm thì trong ta: (ước muốn) trở nên toàn năng, được mọi
người ngưỡng mộ, thống trị người khác. Ai cũng biết những lời dối trá này có thể
quyến rũ chúng ta mạnh mẽ tới chừng nào!”
Tương tự như biến cố Xuất Hành trong Cựu Ước, “Toàn bộ Tân Ước
được cắm neo nơi biến cố Xuất Hành thứ hai và dứt khoát, là sự chết và phục
sinh của Chúa Giêsu. Mọi lời trong Tân Ước đã được viết ra sau Phục Sinh, được
viết trong ánh sáng của Phục Sinh, và chắc chắn đã không được viết ra nếu không
có Phục Sinh. Bởi lẽ tại sao lại phải ghi lại lời nói và đời sống của một người
mà cuối cùng hóa ra chỉ là người dẫn đường sai lầm? Thánh Phaolô đã hiểu rất rõ
điều này khi ngài viết cho dân thành Côrintô rằng: “Nếu Đức Kitô không sống lại,
thì lời rao giảng của chúng tôi trống rỗng và niềm tin của anh em cũng trống rỗng”
(1Cr 15,14) (Demetrius Dumm).
Vâng, chính Phục Sinh là đích tới và Phục Sinh làm cho mùa
Chay trở thành hành trình tự do đích thực.
Nguồn: giaophanmytho.net
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
