LIỆU TÔI CÓ THỂ TIN TƯỞNG CÁC SÁCH PHÚC ÂM CHĂNG?
Jimmy Akin
WHĐ (15.08.2023) – Liệu tôi có thể tin tưởng các sách Phúc âm chăng? Câu
trả lời ngắn gọn là “Có”. Câu trả lời dài là, điều này rất hấp dẫn.
Từ góc độ đức tin, bốn sách Phúc âm – giống như tất cả các
sách khác trong Kinh thánh – đều được
Thiên Chúa linh hứng, và điều
này có ý nghĩa về tính xác thực và độ đáng tin
của chúng. Theo Công đồng Vatican II:
Để viết ra các Sách
Thánh, Thiên Chúa đã chọn những con người và dùng họ trong tài
năng và sức lực của họ, để khi chính Ngài hành động trong họ và
qua họ, họ viết ra như những tác giả đích thật tất cả những gì
Chúa muốn, và chỉ những điều đó thôi.
Vì phải xem mọi lời tác giả được
linh hứng, tức các Thánh sử, viết ra, là những điều Chúa Thánh Thần xác quyết,
nên phải tuyên xưng rằng Thánh Kinh dạy ta cách chắc chắn, trung thành và không
sai lầm, chân lý mà Thiên Chúa đã muốn Thánh Kinh ghi lại nhằm cứu độ chúng ta.
(Hiến chế Dei Verbum, 11).
Bởi vì, dưới sự linh hứng của Thiên Chúa, các Thánh sử đã viết “tất cả những gì Chúa muốn, và chỉ những điều đó thôi”, bất cứ điều gì mà các sách Phúc
âm khẳng định đều “là những điều Chúa Thánh Thần xác quyết” và vì thế, dạy chân lý “không sai lầm”. Do đó, các Phúc âm hoàn
toàn đáng tin cậy.
Điều này không có nghĩa là những gì Thánh sử khẳng định luôn hiển nhiên, nhưng có
nghĩa là nếu chúng ta hiểu đúng những gì Thánh sử nói, thì Thiên Chúa đảm bảo rằng điều đó là sự thật.
Không phải ai cũng chia sẻ nhãn quan đức tin, vì vậy chúng ta cần
xem xét mức độ đáng tin của các sách Phúc âm cũng có thể được thể hiện từ
góc độ lý trí, vốn có thể dẫn chúng ta đến đức tin.
Trong làn sóng học thuật theo chủ nghĩa hoài nghi bắt đầu cách đây hơn 200 năm, mọi thứ đều bị đặt
nghi vấn và thách thức. Những
người hoài nghi cho rằng các sách Phúc âm được viết bởi những cá nhân ẩn danh,
rất lâu sau những biến cố mà
họ miêu tả, và rằng những câu chuyện
và lời nói của Chúa Giêsu là sản phẩm của một thời gian dài được truyền khẩu
trong một trò chơi “truyền từ xa” không đáng tin cậy.
Có những lý do để bác bỏ từng tuyên bố này. Các sách Phúc âm
được viết bởi những người có tên trên đó, được viết khá sớm và dựa trên chứng từ của những chứng nhân hoặc những người hầu như tận mắt chứng kiến. Nhưng chúng ta có những cách bổ
sung để chỉ ra độ đáng tin của các
sách Phúc âm từ khía cạnh lý trí.
Vấn đề của Phúc
âm nhất lãm rất hữu ích,
bởi vì nó cho chúng ta thấy các Thánh sử đã xử lý các nguồn của mình ra sao. Khi Matthêu
và Luca sử dụng Phúc âm của Máccô,
các ngài không thay đổi hoàn
toàn bản chất của từng câu nói hoặc câu chuyện. Các ngài trau chuốt
ngôn ngữ, nhưng cẩn trọng giữ gìn nội dung. Thực tế là có rất nhiều đoạn có sự hoà hợp gần như từng chữ cho thấy các ngài đã thận trọng như thế nào với nguồn Máccô. Và nếu các ngài cẩn thận với nguồn này, thì điều đó
cho chúng ta bằng chứng rằng các
ngài cũng cẩn
thận với những nguồn khác mà lẽ
ra các ngài sẽ sử dụng.
Chúng ta
cũng có bằng chứng cho thấy Máccô
là một nguồn kỹ lưỡng. Vào thế kỷ thứ nhất, một
trong những cuộc tranh luận lớn trong Giáo hội là liệu Kitô hữu có phải tuân
theo Luật pháp Môisê hay không, điều này có nghĩa là một số loại thực phẩm
không sạch để ăn, như một số Kitô hữu tiên khởi đã tuyên bố (Rm 14, 1, Cl 2, 16).
Sẽ rất thuận tiện nếu có một câu nói của Chúa Giêsu để giải quyết vấn đề, và nếu các
Thánh sử cảm thấy tự do thoải mái khi bịa ra những câu
nói của Chúa Giêsu, thì hẳn các ngài
đã làm như vậy. Nhưng chúng ta thấy Máccô đang làm điều gì đó rất khác biệt.
Trong một cuộc thảo luận với những người Pharisêu về việc có cần phải rửa tay sạch để dùng bữa hay không, Máccô ghi lại lời Chúa Giêsu nói:
“Bất cứ cái gì từ bên ngoài
vào trong con người, thì không thể làm cho con người ra ô uế, bởi vì nó không
đi vào lòng, nhưng vào bụng người ta, rồi bị thải ra ngoài? (Như vậy là Người
tuyên bố mọi thức ăn đều thanh sạch)” (7, 18-19).
Câu nói trong ngoặc đơn là một suy luận mà Máccô rút ra từ những gì Chúa Giêsu đã nói. Nếu
không có gì xâm nhập vào một người khiến người ấy bị ô uế, thì điều đó áp dụng
cho thức ăn cũng như chất bẩn có thể dính trên tay người ấy. Nhưng Máccô không đặt suy luận này trên môi miệng của Chúa Giêsu. Thánh sử giữ nguyên vẹn câu nói của Chúa
Giêsu và rút ra một suy luận từ đó thay vì sửa đổi những gì Chúa Giêsu đã nói.
Sách Công vụ Tông đồ là
một nguồn hữu ích khác trong
việc đánh giá độ đáng tin của
các Thánh sử. Công vụ bao gồm
một khoảng thời gian rộng hơn nhiều (khoảng 30 năm) và trải dài khắp thế giới
Hy Lạp-Roma, có nghĩa là sách này mang
lại cho chúng ta nhiều tuyên bố hơn có thể được kiểm chứng. Khi điều này được
thực hiện, chúng ta thấy rằng Luca chính xác một cách lạ thường.
Học giả người Anh William Ramsay đã thực hiện một nghiên cứu
về sách Công vụ Tông đồ — với hy vọng khám phá ra rằng sách này không đáng tin — nhưng rút cuộc, ông chỉ có thể kết luận rằng “Sách Công vụ Tông đồ có thể được trích dẫn như một tài liệu có căn cứ lịch sử đáng tin cậy” và “Luca là một sử
gia hạng nhất. … Nói
tóm lại, tác giả Luca nên được xếp ngang hàng với những nhà sử học vĩ đại nhất”.
Nhưng còn tất cả những “mâu thuẫn” mà những người theo chủ nghĩa hoài nghi cho là có trong các sách Phúc âm
thì sao? Điều quan trọng là phải biết tiếp cận những tuyên bố này như thế nào.
Trước hết, những mâu thuẫn bị cáo buộc không bao giờ là về
những vấn đề lớn. Những người hoài nghi không thể chỉ ra những đoạn nói rằng
Chúa Giêsu là người Hy Lạp chứ không phải người Do Thái, rằng Giuse là cha ruột
của Chúa Giêsu, hoặc Chúa Giêsu bị ném đá chứ không phải bị đóng đinh. Luôn
luôn, những mâu thuẫn bị cáo buộc là những chi tiết nhỏ. Do đó, ngay cả khi có sự khác biệt giữa các sách Phúc
âm, thì chúng sẽ là những vấn đề nhỏ
hơn và nội dung của chúng vẫn luôn đúng.
Tuy thế, những khác biệt nhỏ bị cáo buộc lại không phải là những mâu thuẫn. Những người hoài nghi có thể thấy như vậy khi đọc các
sách Phúc âm như thể chúng được viết theo những quy ước hiện đại. Nhưng khi xem
xét cách viết văn chương cổ đại, chúng ta thấy chúng không phải như vậy.
Công đồng Vatican II chỉ ra sự cần thiết phải nghiên cứu
cách viết của các tác giả cổ đại:
“Vì trong Thánh Kinh, Thiên Chúa đã
nhờ loài người và dùng cách nói của loài người mà phán dạy, nên
để thấy rõ điều chính Ngài muốn truyền đạt cho chúng ta, nhà chú
giải Thánh Kinh phải cẩn thận tìm hiểu điều các Thánh sử thật sự
có ý trình bày và điều Thiên Chúa muốn diễn tả qua lời lẽ của
các ngài” (Hiến
chế Dei Verbum, số 12).
Ở đây chúng ta sẽ lưu ý đến 3 cách viết cổ xưa có thể khiến độc giả hiện đại khó hiểu: sự chọn lựa, diễn giải,
và trình tự.
Sự chọn lựa liên quan đến tài liệu mà
tác giả chọn đưa vào. Bởi vì sách rất tốn kém và các Thánh sử muốn giữ cho các tác phẩm của mình đủ nhỏ để nằm
gọn trong một cuộn giấy, các ngài
phải chọn chi tiết nào cần đưa vào và chi tiết nào nên bỏ qua. Thánh sử Gioan
thậm chí còn ám chỉ rằng ngài
biết nhiều hơn những gì ngài đã
có thể viết ra (x. Ga 21, 25).
Các Thánh sử đưa ra lựa chọn về những chi tiết cần đề cập và
bỏ qua, và đôi khi những người hoài nghi miêu tả những điều này là mâu thuẫn.
Ví dụ, Mc 10, 46-52 ghi lại
cách Chúa Giêsu chữa lành cho người mù Batimê tại Giêricô, mặc dù Mt 9, 27-31 cho biết rằng Chúa Giêsu đã
chữa lành cho hai người mù vào dịp đó.
Đây không phải là mâu thuẫn. Máccô chỉ muốn tập trung vào
Batimê, trong khi Matthêu nhắc
tới người mù kia. Điều này đã được so sánh với cách các nhân chứng của một vụ
tai nạn ô tô, họ có thể tường
thuật các chi tiết khác nhau mà không mâu thuẫn với nhau.
Diễn giải là sử dụng các từ khác nhau để truyền đạt
cùng một ý nghĩa. Chúng ta vẫn thường
làm điều này trong lời nói
hàng ngày. Chúng ta truyền đạt ý chính của những gì ai đó đã nói với chúng ta mà không sử dụng chính xác từ ngữ của người ấy. Nhưng trong các tác phẩm viết, chúng
ta không mong đợi thấy những lời diễn giải được đặt trong dấu ngoặc kép. Điều
này một phần là do chúng ta đang sống trong thế giới của các thiết bị ghi âm và
việc kiểm tra xem ai đó đã nói gì và đưa ra chính xác lời nói của họ dễ dàng
hơn nhiều.
Nhưng ở thế giới cổ đại, người ta không có máy ghi âm. Cũng
không có dấu ngoặc kép (được các dịch giả Kinh thánh thêm vào), và vì vậy,
khán giả thời xưa không mong đợi các tác giả luôn đưa ra từ ngữ chính xác. Trái lại, họ mong đợi các tác giả đưa
ra ý chính về những gì ai đó nói vào một dịp nào đó, nhưng không phải là từ ngữ
chính xác.
Chẳng hạn, Matthêu mở đầu Kinh Lạy Cha như sau: “Lạy Cha
chúng con là Ðấng ngự trên trời, xin
làm cho danh thánh Cha vinh hiển, triều
đại Cha mau đến ý Cha thể hiện
dưới đất cũng như trên trời” (6,
9-10), trong khi Luca viết ngắn gọn hơn: “Lạy Cha, xin làm cho danh
thánh Cha vinh hiển, Triều Ðại
Cha mau đến” (11, 2).
Khán giả cổ đại sẽ coi đây không phải là mâu thuẫn, mà là một kiểu diễn giải mà họ thường mong đợi. Cả
hai tác giả đều giữ nguyên ý nghĩa; chỉ là cách diễn đạt từ ngữ của lời cầu
nguyện hơi khác nhau một
chút.
Trình tự liên quan đến thứ tự mà tác giả trình bày
tài liệu của mình. Điều này có thể được thực hiện theo những cách thức khác nhau. Đôi khi tác giả có thể trình
bày tài liệu theo trình tự thời gian chặt chẽ, nhưng những lúc khác, tác giả có
thể sắp xếp tài liệu theo chủ đề.
Điều này có thể làm độc giả hiện đại bối rối, vì chúng ta đang sống trong thời đại mà
các ghi chép thường được lưu giữ chính xác về thời điểm xảy ra sự việc. Trong thế giới cổ đại, điều này
thường không phải như vậy. Mọi người
sẽ nhớ những gì đã xảy ra, nhưng không phải là ngày giờ chính xác. Kết quả là, độc giả cổ đại không mong đợi tác giả giữ mọi
thứ theo trình tự thời gian nghiêm ngặt, trừ khi tác giả nói rằng đó là điều tác giả đang làm.
Vì vậy, khi Matthêu
thu thập những câu nói khác nhau của Chúa Giêsu và sắp xếp chúng thành những
bài giảng theo chủ đề, chẳng hạn như trong Bài giảng trên núi (Mt chương 5-7), khán giả tiên khởi sẽ không hiểu đó là
Thánh sử tuyên bố rằng
Chúa Giêsu đã thực sự nói tất
cả những lời này theo nghĩa đen, theo thứ tự này, và trong một dịp duy nhất. Đối với họ, điều
quan trọng là Chúa Giêsu đã nói những điều đó, chứ không phải khi Người nói những
điều đó.
Việc nhận
thức rằng các Thánh sử — giống như các tác giả cổ đại
khác — có thể sử dụng trình tự theo chủ đề thay vì trình tự theo thời gian, giúp chúng ta tiếp cận với những sự khác biệt được cho
là liên quan đến trình tự thời gian trong các sách Phúc âm.
Cuối cùng, không có mâu thuẫn nào trong các sách Phúc âm cả, nhưng việc thể hiện điều này
đòi chúng ta phải hiểu những gì các Thánh sử khẳng định và không khẳng định, đồng thời, điều này cũng đòi hỏi một kiến thức về
cách thức hoạt động của văn chương
cổ đại.
Nt. Anna Ngọc Diệp, OP
Dòng Đa Minh Thánh Tâm
Chuyển ngữ từ: catholic.com (11. 08. 2023)
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
