KINH NGHIỆM THIÊNG LIÊNG
Lm. Giuse Phạm Đình Ngọc SJ
WHĐ (24.01.2024) – Ngoài lý thuyết hoặc thực hành, kinh nghiệm đóng một vài
trò quan trọng trong bất cứ lĩnh vực nào. Đời sống thiêng liêng cũng thế. Khi
càng để ý thực tập hoặc theo đuổi kinh nghiệm thiêng liêng, người ta càng dễ nhận
ra ý Chúa và dễ dàng chiến thắng những cơn cám dỗ. Chính Đức Giêsu, trong thân phận con người, Ngài cũng lớn lên trong đời sống thể lý và thiêng liêng (x. Dt 5,8). Hằng ngày, Ngài cầu nguyện với Chúa Cha. Càng quan sát và lắng
nghe, Đức Giêsu càng biết rao truyền chân lý của Chúa Cha. Hoặc nói đúng hơn, Đức
Giêsu có rất nhiều kinh nghiệm thiêng liêng. Điều này được thánh sử Luca đúc kết
trong một câu: “Còn Đức Giêsu ngày càng thêm khôn ngoan, thêm cao lớn và thêm
ân nghĩa đối với Thiên Chúa và người ta”[1]
(Lc 2,52).
1. Khôn ngoan
trong đời sống thiêng liêng
Kinh nghiệm
là “những kiến thức và kỹ năng mà bạn đạt được thông qua làm việc gì đó trong một
khoảng thời gian, một quá trình đạt được kinh nghiệm này” (Oxfordlearnersdictionaries).
Hoặc định nghĩa theo thần học gia người Đức Karl Rahner: “Kinh nghiệm là một dạng
kiến thức nảy sinh từ sự tiếp nhận trực tiếp ấn tượng về một thực tế (bên trong
hoặc bên ngoài)” (Rahner & Vorgrimler 1965:162). Đôi khi người ta cũng hiểu
kinh nghiệm thiêng liêng (spiritual) này như là một Linh đạo. Lý do là từ
“Linh đạo” trong tiếng Anh (spirituality) có nguồn gốc Latin Spiritualitas,
và giống như các từ cùng gốc với nó là Spiritus và Spiritualis. Từ
này bắt nguồn từ gốc tiếng Hy Lạp pneuma và pneumatikos. Về sau,
Giáo hội dùng thuật ngữ này (nhất là thánh Phaolô) để mô tả những gì liên quan
đến Chúa Thánh Thần. Chẳng hạn: “Linh đạo là con đường thiêng liêng đưa con người
đến với Thiên Chúa, qua Đức Kitô, dưới sự tác động của Chúa Thánh Thần” (Từ Điển
Công Giáo).
Theo vài cách
hiểu trên, chúng ta thấy Đức Giêsu đã rất giàu kinh nghiệm trong khi cố gắng
tìm kiếm và làm theo thánh ý Chúa Cha. Danh từ “khôn ngoan - σοφία” mà
thánh Luca dùng trên đây rất khác so với lối hiểu tục hóa ngày nay. Ngài không
khôn ngoan theo kiểu thế gian, nhưng thông thái trong lãnh vực thiêng liêng. “σοφία
- Wisdom” không chỉ trưởng thành về mặt trí tuệ, là khả năng suy ngẫm và
hành động hiệu quả bằng cách sử dụng kiến thức, kinh nghiệm, sự hiểu biết, nhưng
còn là thấu hiểu lẽ sống và nhìn đời một cách sâu sắc. Nói cách khác, ơn khôn
ngoan Chúa Giêsu đạt được là sức mạnh của Chúa Thánh Thần. Sau này, Giáo hội hiểu
là: “Ơn giúp lý trí sẵn sàng trong mọi hoàn cảnh phân định được điều thiện đích
thực và lựa chọn những phương tiện thích hợp để đạt tới điều thiện đó” (Sách Giáo
lý Hội thánh Công giáo, số 1835).
Nếu đặt từ ngữ
khôn ngoan trong ngữ cảnh Thánh Kinh, chúng ta thấy Đức Giêsu thực sự đạt đến
chiều cao sâu của đời sống thiêng liêng. Ngài có dồi dào kinh nghiệm thiêng
liêng. Thực vậy, từ khôn ngoan (חכם) được nhắc đến 222 lần trong Kinh thánh Cựu
Ước. Nó được coi là một trong những đức tính cao nhất của dân Israel. Nó cũng đồng
nghĩa với lòng tốt (חסד) và công lý (צדק). Theo nghĩa này, chúng ta hiểu tại
sao vua Salomon trước khi lên làm vua, ông đã xin với Đức Chúa cho ông sự khôn
ngoan. “Vậy xin Ngài ban cho con được khôn ngoan và hiểu biết để con lãnh đạo
dân này” (2 Sb 1,10). Khi xin điều này đồng nghĩa với việc ông xin cho mình có
kinh nghiệm thiêng liêng để lãnh đạo dân. Và ông đã thành công trong phần lớn
thời gian vương triều của mình.
Thiên Chúa của
chúng ta thì khôn ngoan. “Nơi Đức Khôn Ngoan, có một thần khí tinh tường và
thánh thiện, duy nhất và đa năng, tinh tế và mau lẹ, minh mẫn và tinh tuyền,
trong sáng và thản nhiên, lanh lợi và chuộng điều lành, bất khuất, từ bi và
nhân ái, cương quyết, vững vàng và điềm tĩnh, làm được mọi sự và quan tâm đến mọi
điều, thấu suốt mọi tâm can, kể cả tâm can của những người trong sạch, thông
minh, tinh tế nhất” (Kn 7,22-23). Điều này được thánh Augustino (354-430) cảm
nhận như sau: “Chính Thiên Chúa là sự khôn ngoan cao cả nhất; phụng thờ Thiên
Chúa là sự khôn ngoan của con người.” (On the Trinity, Book XIV, 1, 1). Đây là
khôn ngoan trong đời sống thiêng liêng
2. Khôn ngoan cũng cần được trải nghiệm
Trong đời sống
thiêng liêng, rất nhiều lần chúng ta ở giữa tranh sáng và tranh tối. Bóng tối
và ánh sáng đôi khi khó phân biệt. Thậm chí chúng ta biết ánh sáng, nhưng không
muốn theo. “Điều tôi muốn thì tôi lại không làm, điều tôi không muốn thì tôi lại
cứ làm” (Rm 7,19). Ở đây, tôi xin chia sẻ với quý độc giả ba chiến thuật thiêng
liêng để chiến thắng kẻ thù. Kinh nghiệm này được thánh I-nhã, Đấng Sáng Lập
Dòng Tên, ghi lại trong sách Linh thao:
a. Chiến lược
chống đối
Kẻ dám chiến
đấu mới mong phần chiến thắng. Trong đời sống thiêng liêng cũng vậy. Thánh I-nhã
viết: “Kẻ thù xử sự như đàn bà, vì khi ta chống trả thì nó yếu, và khi ta để mặc
thì nó mạnh. Quả vậy, đặc tính của đàn bà khi gây gỗ với người đàn ông, là mất
can đảm và chạy trốn khi người đàn ông thẳng tay chống trả. Trái lại, nếu người
đàn ông bắt đầu chạy trốn và mất can đảm, thì cơn giận, sự trả thù và sự hung dữ
của người đàn bà thật không sao lường được” (Linh thao, số 325). Dĩ nhiên,
thánh I-nhã chỉ mượn hình ảnh đời thường này để mô tả đời sống thiêng liêng.
Khi ta chống trả lời những cơn cám dỗ chính là lúc ta có cơ hội chiến thắng. Đôi
khi thất bại, nhưng có nhiều lúc thành công. Nếu để ý, chúng ta sẽ biết được
chiến thuật của kẻ thù. Đây là được gọi là kinh nghiệm thiêng liêng (spiritual
experiences).
b. Chia sẻ để
cùng nhau chiến thắng
Kinh nghiệm
có thể học được từ người khác. Linh đạo Kitô giáo đã để lại biết bao kinh nghiệm
quý giá để giúp chúng ta chiến đấu trong đời sống thiêng liêng. Một chiến thuật
khác mà chúng ta dễ chịu thua trước kẻ thù, đó là chúng ta bị kẻ si tình dụ dỗ.
Trong trường hợp này, thánh I-nhã khuyên chúng ta hãy nói cho người khác biết.
Thật vậy, “khi kẻ thù của bản tính loài người đưa những sự xảo trá và xúi giục
của nó vào linh hồn ngay lành, thì mong muốn những điều đó được tiếp nhận và giữ
kín. Nhưng khi linh hồn tỏ ra với cha giải tội tốt hay một người đạo đức nào
khác am tường những dối trá và sự hiểm độc của nó, thì nó rất bất mãn, vì nó kết
luận rằng không thể đạt tới điều xấu xa mà nó đã bắt đầu, vì sự dối trá rõ rệt
của nó đã bị phanh phui.” (Linh thao, số 326).
Kinh nghiệm
trên có thể áp dụng trong nhiều trường hợp, nếu chúng ta muốn thắng kẻ thù. Tuy
vậy, ma quỷ khôn hơn chúng ta nhiều[2]. Thua chiến thuật
này, chúng bày ra chiến lược khác.
c. Để ý đến yếu
điểm của mình
Lời đề nghị
trên khiến chúng ta mệt mỏi. Tiếc rằng ai cũng có điểm yếu và thậm chí rất yếu
trong cuộc chiến thiêng liêng. Do đó ma quỷ rất hay sử dụng chiêu thức sau đây
để đánh bại chúng ta:
“Kẻ thù
lại còn xử sự như một tướng quân để thắng và cướp những gì nó muốn. Ví như một
vị chỉ huy cầm đầu đội quân, sau khi đặt doanh trại và xem xét lực lượng hoặc
cách bố trí của một thành trì, sẽ tấn công vào điểm yếu nhất; thì cũng vậy, kẻ
thù của bản tính loài người lượn quanh để dò xét những nhân đức đối thần, các
nhân đức trụ và các nhân đức luân lý khác của ta, và điểm nào nó thấy ta yếu nhất
và dễ nguy nhất cho phần rỗi đời đời của ta, nó sẽ tấn công vào đó và cố hạ ta.”
(Linh thao, số 327).
Ba chiến thuật
của kẻ thù trên đây hẳn là bạn và tôi ít nhiều đều trải qua (có kinh nghiệm). Linh
đạo Kitô giáo đã gọi tên từng kinh nghiệm thiêng liêng này. Biết là một chuyện,
nhưng tập và chiến đấu là chuyện khác. Ngày nay kinh nghiệm thiêng liêng ấy dường
như đang bị lãng quên. Nhất là với nhiều người trẻ, trước thời đại tục hóa, thử
hỏi mấy người muốn chiến đấu thiêng liêng? Nếu đọc được những dòng này, hẳn là
bạn cũng muốn tập chiến đấu thiêng liêng. Xin chúc mừng! Đừng quên kinh nghiệm
chiến đấu thiêng liêng càng mài dũa, bạn càng dễ dàng chiến thắng cơn cám dỗ.
Chính lúc chiến đấu cũng là lúc chúng ta làm theo thánh ý Chúa. “Hãy chiến đấu
để qua cửa hẹp mà vào” (x. Lc 13,22-30). Chúng ta chiến đấu với sự trợ giúp của
Thiên Chúa, với kinh nghiệm khôn ngoan của Giáo hội!
3. Kinh nghiệm
thiêng liêng giúp chúng ta lớn lên
Giáo hội này
nay vẫn đang mời gọi chúng ta phân định, trải nghiệm thiêng liêng với Thiên
Chúa. Phân định thiêng liêng là gì, nếu không phải là: “Việc phán đoán dựa trên
đức khôn ngoan và sự hướng dẫn của Thần Khí để nhận ra ý Chúa và làm theo sự
thúc đẩy của Ngài”[3]. Tôi tin rằng
kinh nghiệm thiêng liêng có thể diễn ra trong chính đời sống của mỗi người. Dĩ
nhiên, không phải ai cũng nhận được kinh nghiệm thiêng liêng trực tiếp mạnh mẽ
như trường hợp thánh Phaolô trên đường Đa-mát (Cv chương 9). Tuy nhiên, trải
nghiệm tâm linh này cũng có thể xảy ra trong cuộc sống hàng ngày. Càng để ý,
càng tập, mỗi tín hữu càng có thể sống lớn mạnh trong ân sủng và sự thánh thiện
của Thiên Chúa[4].
Sau cùng, mỗi
người sẽ có kinh nghiệm thiêng liêng khác nhau, có khi là hoàn toàn khác. Linh
đạo Kitô giáo cho chúng ta chuẩn mực để đánh giá kinh nghiệm thiêng liêng của
mình: tiếp xúc và gặp gỡ Thiên Chúa đang sống động trong Kinh Thánh.
Thiên Chúa trong Kinh Thánh chỉ có một. Nếu chúng ta trải nghiệm thiêng liêng
cùng với Thiên Chúa, nghĩa là kinh nghiệm của chúng ta giống nhau. Điều này rất
cần trong tiến trình hiệp hành tham gia mà chúng ta đang theo đuổi.
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
