HỘI NGHỊ “CHÂU ÂU VÀ CHIẾN TRANH. TỪ TINH THẦN HELSINKI ĐẾN TRIỂN VỌNG HOÀ BÌNH”
Ngọc Yến - Vatican News
Vatican News (15.12.2022) – Trước tình
trạng đau khổ khắc nghiệt đang diễn ra ở Ucraina và mối đe doạ hạt nhân đang đe
doạ thế giới, Hội nghị “Châu Âu và chiến tranh. Từ tinh thần Helsinki đến triển
vọng hoà bình” muốn châu Âu phải phục hồi “Tinh thần Helsinki” và đi theo “những
con đường hoà bình mới”.
Cuộc
chiến nổ ra ở trung tâm châu Âu với sự xâm lược của Nga chống Ucraina vẫn tiếp
tục và không có dấu hiệu suy giảm với những hậu quả rất nghiêm trọng đối với
dân tộc Ucraina.
Nếu
một mặt rất khó tìm ra lối thoát, mặt khác một câu hỏi được đặt ra là “Liệu có
nên nối lại con đường đàm phán để bắt đầu một tiến trình đưa đến hòa bình công
bằng hay không?”. Trong những tháng gần đây, cả Tổng thống Cộng hòa Ý và Đức
Thánh Cha đã viện dẫn Hội nghị Quốc tế Helsinki và các nguyên tắc của Hội nghị
đã góp phần xoa dịu tình hình ở châu Âu bằng cách pháp điển hóa các điểm vững
chắc về nghĩa vụ tôn trọng biên giới của các Quốc gia và giải quyết tranh chấp
qua con đường ngoại giao. Từ đó nhiều thay đổi đã diễn ra gây khó khăn cho việc
nhân rộng các sáng kiến tương tự, nhưng Helsinki vẫn là một điểm tham chiếu và
một giá trị, xuất phát từ chính tinh thần đã thúc đẩy Hội nghị, và không phải
ngẫu nhiên mà hiện nay những người tìm kiếm giải pháp hòa bình tìm đến tham khảo.
Nhằm
tìm kiếm những con đường cụ thể và khả thi để khôi phục không gian cho đối thoại,
cũng như nhắc nhớ tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ thống quan hệ quốc tế
mới và công bằng hơn, hôm 13/12/2022 vừa qua, tại trụ sở của Đại sứ
quán Ý cạnh Toà Thánh đã diễn ra Hội nghị “Châu Âu và chiến tranh. Từ tinh
thần Helsinki đến triển vọng hoà bình”, được tổ chức bởi Đại sứ quán Ý cạnh
Toà Thánh, với sự cộng tác của tạp chí khoa học chính trị Limes và Vatican
News.
Mục
đích của sự kiện nhằm thảo luận các giải pháp ngoại giao cụ thể cho một cuộc
chiến dường như đang đi vào bế tắc và không có triển vọng đàm phán hòa bình
trong thời gian tới.
Các
bài thuyết trình tập trung vào “Tuyên bố Helsinki”, hiệp ước mang tính bước ngoặt
được các cường quốc phương Tây và Liên Xô ký kết vào năm 1975 tại Hội nghị về
An ninh và Hợp tác ở Châu Âu (CSCE) với mục đích cải thiện quan hệ Đông-Tây.
Hội nghị về
An ninh và Hợp tác châu Âu (CSCE)
Hội
nghị về An ninh và Hợp tác châu Âu (CSCE) diễn ra lần đầu tiên tại Helsinki, Phần
Lan, ngày 03/7/1973 vào thời chiến tranh lạnh, với nỗ lực nối lại đối
thoại Đông-Tây. Hội nghị đã có sự tham gia của tất cả đại diện châu Âu và các
phái viên của Hoa Kỳ và Liên Xô.
Tiếp
theo, vào ngày 01/8/1975, các nhà lãnh đạo của 35 quốc gia tham gia Hội
nghị đã gặp lại nhau tại Helsinki để ký kết Đạo luật cuối cùng của Hội nghị về
An ninh và Hợp tác châu Âu: với các Thỏa thuận hoặc Bản ghi nhớ, trong đó công
nhận biên giới hiện có giữa các quốc gia châu Âu, bao gồm cả biên giới đã chia
nước Đức thành hai thực thể chính trị riêng biệt và có chủ quyền, và để đổi lấy
sự công nhận mặc nhiên đối với sự thống trị của Liên Xô ở Đông Âu, Liên Xô đã
cam kết tôn trọng nhân quyền.
Không được
quen với sự khủng khiếp của chiến tranh
Phát
biểu tại Hội nghị, Đức Hồng Y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Toà Thánh nhắc lại
lời kêu gọi của Đức Thánh Cha tại buổi đọc kinh Truyền Tin trưa Chúa nhật
02/10: “Sau bảy tháng chiến sự, cần phải thực hiện tất cả các phương tiện ngoại
giao, cả những công cụ mà cho đến hôm nay vẫn chưa được áp dụng, để chấm dứt thảm
trạng khủng khiếp này. Chiến tranh tự nó là một sai lầm một sự kinh hoàng”.
Quốc
vụ khanh Toà Thánh nhấn mạnh rằng, sau hai tháng kể từ khi Đức Thánh Cha đưa ra
lời kêu gọi trên, chúng ta vẫn chứng kiến những “sai lầm” và nỗi “kinh hoàng” của
cuộc chiến ở Ucraina. Và thế giới dường như đã quen với những hình ảnh đau
thương của chiến tranh cùng với những nạn nhân là trẻ thơ vô tội, nhiều người
phải rời bỏ nhà cửa quê hương, nhà cửa bị tàn phá. Chính vì thế nước mắt của Đức
Thánh Cha trong giờ cầu nguyện tại quảng trường Spagna dịp lễ Đức Maria Vô Nhiễm
Nguyên Tội là một liều thuốc giải độc mạnh mẽ chống lại sự thờ ơ này.
Chính
vì thế Toà Thánh muốn lặp lại lời kêu gọi đối với việc thực hiện tất cả các
công cụ ngoại giao, chú ý đến những gì cho đến nay chưa được áp dụng, để làm
sao đạt được một lệnh ngừng bắn và một nền hoà bình công bằng.
Nguy cơ chiến
tranh hạt nhân
Quốc
vụ khanh Toà Thánh cảnh báo rằng, mặc dù trong những tuần qua đã có “tia sáng”
hy vọng về hoà bình, nhưng sự leo thang vẫn tiếp tục, và cùng với đó là mối đe
dọa của một cuộc chiến tranh hạt nhân. Ngài nói: “Thật khủng khiếp khi người ta
nói về khả năng xảy ra chiến tranh nguyên tử. Cuộc chạy đua vũ trang thật đáng
lo ngại, với những khoản tiền đầu tư khổng lồ được sử dụng cho chiến tranh hơn
là để chống đói nghèo, tạo công ăn việc làm, đảm bảo chăm sóc y tế đầy đủ cho
những người chưa bao giờ được hưởng sự chăm sóc này.”
“Liệu
châu Âu có còn tin vào các quy tắc mà châu lục đã đặt ra sau Thế chiến thứ hai,
nhờ vào tầm nhìn xa của những người sáng lập không?”, Đức Hồng Y Parolin đặt
câu hỏi, đồng thời cảnh báo về nguy cơ ý thức hệ hiện diện ở một số vị trí vào
thời điểm đó và hiện nay. Cần phải có sự tham gia nhiều hơn, có tổ chức và sắp
xếp trước, của xã hội dân sự châu Âu, của các phong trào hòa bình và của các
nhóm chuyên gia tư vấn hoạt động vì hòa bình và đối thoại ở mọi cấp độ
Ngài
đề nghị không đặt khát vọng hòa bình trong gác xép của những giấc mơ không thể
thực hiện được. Trái lại, tìm những cách khả thi để đạt được hoà bình, không
cam chịu có người cho rằng chiến tranh là điều không thể tránh khỏi và đáp ứng
mong muốn hòa bình nơi nhiều người trẻ, mà sự đóng góp của họ có thể giúp làm mới
và trẻ hóa các khái niệm về hòa bình và liên đới được tái kêu gọi và dường như
ít người thực sự quan tâm đến.
Đức
Hồng Y mời gọi mọi người nhìn vào lịch sử, nhưng cố gắng không đọc thực tế ngày
nay bằng những kế hoạch của quá khứ. Ngài nói: “Trong những tuần gần đây, khả
năng rơi vào vực thẳm của xung đột hạt nhân đã trở nên thực tế. Giải trừ quân bị
là câu trả lời kiên quyết duy nhất, nếu chúng ta muốn xây dựng một tương lai
hòa bình. Hòa bình chứ không phải chiến tranh, lương thực chứ không phải vũ
khí, chăm sóc chứ không phải xâm lược, công bằng chứ không phải bóc lột kinh tế,
năng lượng cho phát triển chứ không phải cho các thiết bị hủy diệt. Cần phải có
sự đóng góp của mọi người, đặc biệt giới trẻ, để chúng ta không thu mình lại.
Phục hồi
“Tinh thần Helsinki”
Về vấn
đề này, Đức Hồng Y Parolin nhấn mạnh sự cần thiết phải “tự hỏi liệu chúng ta có
đang làm mọi thứ có thể để chấm dứt thảm kịch này hay không”.
Ngài
lưu ý rằng, mặc dù kinh nghiệm của Tiến trình Helsinki và các cuộc đàm phán kiểm
soát vũ khí thời Chiến tranh Lạnh không thể lặp lại trong hoàn cảnh hiện tại,
nhưng vẫn có những điều kiện để làm sống lại “tinh thần Helsinki”, “làm việc một
cách sáng tạo”. Ngài nói: “Chúng ta cần giải quyết cuộc chiến này và nhiều cuộc
chiến đã bị lãng quên, bằng những công cụ mới. Chúng ta không thể hình dung hiện
tại và tương lai trên cơ sở những kế hoạch cũ: chúng ta cần hình dung và xây dựng
một dự án hòa bình và liên đới quốc tế mới, tự nhắc nhở rằng nhiều quốc gia yêu
cầu được lắng nghe. Chúng ta cần những quy tắc mới cho các hiệp ước quốc tế,
can đảm để đặt cược vào hòa bình chứ không phải vào khả năng không thể tránh khỏi
chiến tranh. Chúng ta cần một cuộc 'xuống thang' quân sự bằng lời nói”.
Vì
thế cần phải “phục hồi tinh thần Helsinki”, đọc lại Mười điều lệ phê duyệt các
tuyên bố về nguyên tắc chứa đựng trong phần cuối cùng. Trong số những điều này,
quốc vụ khanh Toà Thánh nhắc lại “không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, bất khả xâm
phạm biên giới, toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia, giải quyết hòa bình các
tranh chấp, không can thiệp vào công việc nội bộ, tôn trọng các quyền tự do cơ
bản, trong đó có tự do tôn giáo, quyền bình đẳng và quyền tự quyết của các dân
tộc, thực hiện các nghĩa vụ quốc tế”.
Một Hội nghị
hoà bình châu Âu mới
Đức
Hồng Y Parolin kêu gọi châu Âu làm việc cho một hội nghị hoà bình châu Âu mới.
Bởi vì, “chúng ta vẫn còn thời gian. Chúng ta hãy cố gắng đi theo những con đường
hòa bình mới, bắt đầu từ châu Âu, không loại trừ bất kỳ ai. Chúng ta đầu tư vào
hòa bình ở mọi cấp độ, bắt đầu từ giáo dục phổ thông. Chúng ta ủng hộ những nhà
lãnh đạo tin tưởng vào hòa bình. Một lần nữa châu Âu sẽ là ngọn hải đăng của nền
văn minh được thành lập dựa trên hòa bình, luật pháp và các quy tắc quốc tế. Ý
có thể đóng một vai trò quan trọng trong đối thoại và hợp tác, và Tòa Thánh sẵn
sàng làm mọi điều có thể để khuyến khích con đường này”.
Đức
Hồng Y Parolin kết thúc bài phát biểu trích dẫn lời của Thánh Giáo Hoàng Phaolô
VI trong bài diễn văn lịch sử của ngài trước Liên Hiệp Quốc năm 1965: “Không
bao giờ chiến tranh nữa! Hòa bình phải hướng dẫn vận mệnh của các dân tộc và của
toàn thể nhân loại!”
Nguồn: vaticannews.va/vi
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
