HỘI NGHỊ KÝ KẾT VÀ
TRIỂN KHAI CHƯƠNG TRÌNH PHỐI HỢP PHÁT HUY VAI TRÒ CÁC TÔN GIÁO THAM GIA BẢO VỆ
MÔI TRƯỜNG VÀ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU GIAI ĐOẠN 2022-2026
Truyền thông HĐGMVN
WHĐ (25.11.2022) – Sáng ngày 25 tháng 11 năm 2022, Hội nghị ký kết và triển khai Chương trình phối hợp phát huy vai trò các tôn giáo tham gia bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2022-2026 đã được tổ chức tại Hội trường Nhà khách Chính phủ. Lãnh đạo và đại diện 43 tôn giáo đã tham gia và trình bày tham luận, ủng hộ chương trình này.
Uỷ ban Bác ái Xã hội Caritas đã trình bày tham luận 3 kinh nghiệm - 3 kiến nghị. Truyền thông Hội đồng Giám mục Việt Nam trân trọng giới thiệu tham luận của Caritas Việt Nam:
ỦY BAN BÁC ÁI XÃ HỘI - CARITAS VIỆT
NAM
319 Quốc Lộ 13, p. Hiệp Bình Phước,
Tp. Thủ Đức, Tp. Hồ Chí Minh
ĐT: (028) 3727 1904
THAM LUẬN CỦA UỶ BAN BÁC ÁI XÃ HỘI - CARITAS VIỆT NAM,
TRỰC THUỘC HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC VIỆT NAM
Nhận thấy Hội nghị này giúp chúng
ta nâng cao nhận thức, và phối hợp các cơ chế hiện hành trong việc bảo vệ môi
trường và thích ứng với biến đổi khí hậu; hơn nữa, với sứ mệnh xây dựng công lý
trong tình liên đới với những người nghèo nhất, Uỷ ban Bác ái Xã hội - Caritas
Việt Nam, trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, xin gởi đến quý vị hai lời mời
gọi:
1. Cùng nhau chăm sóc và bảo vệ
trái đất, Ngôi Nhà Chung của chúng ta.
2. Thực hiện công bằng kinh tế và
xã hội, bằng cách bảo vệ quyền con người và bảo vệ những người dân vốn tạo ra rất
ít nguyên nhân ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu, nhưng lại dễ bị tổn
thương nhất trước tình trạng ô nhiễm và biến đổi khí hậu đó.
Từ đó, Caritas Việt Nam xin chia
sẻ ba kinh nghiệm và nêu lên ba kiến nghị:
I. BA KINH NGHIỆM
1. Trái đất này là người Chị và là người Mẹ chúng ta
“Bảo
vệ môi trường là một trong những vấn đề sống còn của nhân loại; là quyền lợi và
nghĩa vụ của mọi tổ chức, mọi gia đình và của mọi người.” Ý tưởng đó được lặp
đi lặp lại trong các văn kiện của nhà nước về vấn đề này. Tại sao phải bảo vệ
môi trường? Các văn kiện đều hướng dẫn rằng: để tạo môi trường sống tốt đẹp
hơn, bảo đảm sức khoẻ và chất lượng cuộc sống của người dân... Chúng tôi, những
người Công giáo, cũng đồng ý như vậy. Tuy nhiên, ngoài những ý nghĩa đó, chúng
tôi còn bảo vệ môi trường vì nhìn nhận trái đất và vũ trụ này như một “người
thân” của mình. Người Công giáo yêu trái đất như người Chị và người Mẹ của
mình. Cách đây hơn 800 năm, vị Thánh Phanxicô đã mời gọi người Kitô hữu sống
tương quan thân ái với trái đất bằng lời hát: “Lạy Thiên Chúa! Chúng con ngợi khen Ngài vì người Chị của chúng con,
người Mẹ Trái Đất của chúng con. Mẹ nâng đỡ chúng con và mang lại cho chúng con
nhiều hoa trái, những bông hoa xinh đẹp, cây cỏ xanh tươi” (Bài Ca Tạo Vật).
Gần đây, Đức Phanxicô, vị đứng đầu Giáo hội Công giáo, cũng nhắc lại ý nghĩa đó
trong Thông điệp Laudato Sí. Kinh nghiệm cho chúng tôi thấy mình không giàu nguồn
lực hoặc kỹ năng, nhưng chúng tôi có niềm tin nâng đỡ động lực trong việc tôn
trọng trái đất này mà chúng tôi gọi là Ngôi Nhà Chung. Đối với chúng tôi, ngoài
việc chăm sóc trái đất này để con người hiện nay và thế hệ tương lai có môi trường
đáng sống, chúng tôi còn có nghĩa vụ bảo vệ môi trường vì đó là công trình của
Thiên Chúa - Đấng Sáng tạo. Ngài cho con người được cộng tác trong việc bảo vệ
và tiếp tục tô điểm cho trái đất này nên tốt đẹp hơn.
2. Cộng đồng địa phương là chủ thể của các hoạt động chăm sóc Ngôi Nhà
Chung
Nghĩa vụ bảo vệ môi trường là của
mọi tổ chức, mọi thành phần trong xã hội. Ở cấp độ quốc gia, cần có những hướng
dẫn cụ thể, thiết thực và minh bạch. Riêng việc thực hiện, thiết tưởng tổ chức
phù hợp nhất là các tổ dân phố hoặc cấp tương đương... Đối với người Công giáo,
với lợi thế là có hình thức tổ chức của các cộng đoàn địa phương như giáo xứ,
giáo họ... chúng tôi sẽ cố gắng vận động các tổ chức đó thực hiện chương trình
bảo vệ môi trường, chăm sóc ngôi nhà chung. Thực tế, hiện nay, Caritas Thế giới
và Caritas Việt Nam đang phát động chiến dịch mang tên “Together We - Chúng ta
Cùng nhau” kéo dài 03 năm, từ 2022-2024, với khẩu hiệu “Hành động hôm nay vì một
ngày mai tốt đẹp hơn” (“Together We - act for a better tomorrow"). Chiến dịch
nhằm mục đích chăm sóc thiên nhiên và chăm sóc người nghèo. Kết quả của chiến dịch
này là thành lập các “cộng đoàn cơ bản” gồm một số gia đình trong khu xóm hoặc
trong giáo xứ đế cùng nhau hoạch định và đưa ra những quyết định phù hợp với
nhu cầu của địa phương, cũng như giám sát và lượng giá cho các chương trình đó.
3. Tạo sự đồng bộ để đạt kết quả
Gần đây, Caritas Việt Nam đã vận
động một số đoàn thể trong Giáo hội Công giáo tham gia chương trình môi trường
xanh, bằng cách phân loại rác thải tại nguồn. Tuy nhiên, chương trình đó đã trở
nên vô ích! Kinh nghiệm của chúng tôi trong thời gian qua là việc phân loại rác
thải chỉ được thực hiện tại cơ sở gia đình, tu viện, giáo xứ... khi nhân viên đến
thu rác thì họ bỏ chung vào với nhau, thậm chí còn cho rằng việc phân loại như
thế làm rắc rối thêm cho người thu rác! Hơn nữa, khi phân loại rác thải như lon
bia, chai nhựa... để phục vụ tái chế, chúng tôi vẫn không được biết nguồn rác
tái chế này sẽ đi đâu, công nghệ tái chế như thế nào, có phù hợp với tiêu chuẩn
tái chế không? Chúng tôi nghe dư luận nói rằng nguồn rác tái chế đó tập trung về
các làng nghề thủ công và công nghệ tái chế lại tiếp tục làm ô nhiễm môi trường!
II. BA KIẾN NGHỊ
1. Bảo vệ môi trường là quyền lợi và trách nhiệm
Thường khái niệm này được giản lược
vào quyền bảo vệ môi trường mà ít lưu ý đến quyền được bảo vệ khỏi những tác động
của môi trường ô nhiễm, tức là quyền được hưởng một môi trường tốt. Vì thế,
chúng tôi kiến nghị các cấp thẩm quyền quan tâm: thứ nhất, giải quyết những tổn
thất và thiệt hại gây ra cho các cộng đồng bị ảnh hưởng bởi tác động bất lợi do
ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Thứ hai, giúp các cộng đồng này tăng cường
khả năng bảo vệ chính mình. Trách nhiệm đó là món nợ sinh thái của các nước
giàu đối với các nước đang phát triển (x. Đức Phanxicô, Thông điệp Laudato Sí,
s. 51-52). Ở cấp độ quốc gia, chúng tôi đề nghị cần có chính sách rõ ràng quy định
trách nhiệm đối với các cơ sở sản xuất; lưu ý các cơ sở này trong khi tạo ra sản
phẩm cần thiết cũng dành một ngân sách tương xứng với trách nhiệm của họ để giải
quyết những tổn thất và thiệt hại gây ra cho các nạn nhân.
2. Tạo niềm tin để phát huy năng lực hợp tác
Việc dành nguồn lực cho các dự án
bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu nhiều khi thiếu minh bạch. Việc hỗ
trợ những người bị tổn thương do bị tác động bởi tình trạng ô nhiễm môi trường
và biến đổi khí hậu còn hạn chế. Do đó, chúng tôi đề nghị chính quyền cần phân
bổ nguồn lực hợp lý hơn; giám sát và đánh giá việc thực hiện các dự án trên với
sự tham gia của cộng đồng địa phương. Như vậy, người dân mới có thêm niềm tin
vào những chương trình hoặc hoạt động bảo vệ môi trường.
3. Phát huy kinh nghiệm và kiến thức địa phương
Tại hội nghị COP27 ở Ai Cập vừa
qua, ngành Nông nghiệp được lưu ý như lãnh vực có tác động mạnh trên môi trường.
Người Việt Nam chúng ta phần đông gắn liền với cuộc sống nông nghiệp. Do đó,
chúng tôi đề nghị các cấp cần hỗ trợ thành phần này hơn nữa theo nguyên tắc bổ
trợ, trong việc bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Cần mời gọi
họ tham gia vào các quyết định nhằm giúp Nông nghiệp có khả năng hơn nữa trong
việc thích ứng với việc biến đổi khí hậu. Chính thực tế địa phương sẽ là nguồn
lực kinh nghiệm và sáng kiến xây dựng hệ thống lương thực bền vững. Hơn nữa,
các ngành khoa học cần phản ánh và tích hợp kinh nghiệm sống cũng như các kiến
thức của người dân địa phương trong việc bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi
khí hậu. Chúng tôi nhận thấy rằng cách thức các cộng đồng địa phương áp dụng kiến
thức của họ trong việc canh tác và tối đa hóa việc sử dụng các nguồn tài nguyên
sẵn có tại địa phương như phân chuồng, thuốc trừ sâu bằng thực vật, phân
xanh... không chỉ góp phần tăng năng suất nhưng còn góp phần vào việc bảo vệ
môi trường và giảm thiểu tác hại trên môi trường. Do đó, trong bối cảnh xã hội
kinh tế hiện nay tràn ngập những thông tin quảng cáo, người dân dễ bị lôi cuốn
chạy theo những sản phẩm đem lại lợi ích trước mắt nhưng gây tác hại trên môi
trường lâu dài. Chúng tôi kêu gọi các cấp thẩm quyền lưu ý các ngành khoa học
và công nghệ nghiên cứu; và phổ biến các kinh nghiệm và kiến thức của người dân
địa phương phù hợp với môi trường xanh.
Sau cùng, với tư cách là các
thành viên của Giáo hội Công giáo, chúng tôi hứa cầu nguyện ơn Trên chúc lành
và đồng hành với quý vị cũng như những nỗ lực của dân tộc Việt Nam trong việc
chăm sóc Ngôi Nhà Chung này trở nên môi trường xứng đáng cho con người sinh sống.
Xin chân thành cám ơn và trân trọng
kính chào quí vị.
Tp. Thủ Đức, ngày 18 tháng 11 năm 2022
(đã ký)
Lm. Giuse Ngô Sĩ
Đình, OP.
Giám đốc Caritas Việt Nam
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
