GUIDO
D’AREZZO, ĐAN SĨ ĐÃ PHÁT MINH RA CÁC NỐT NHẠC
Nhật báo La Croix và Aleteia
Nhân dịp diễn ra Ngày lễ âm nhạc lần thứ 41 tại
Pháp vào ngày 21/6, cùng khám phá lịch sử của Guido d’Arezzo, vị đan sĩ Dòng Biển
Đức vào thế kỷ XI đã làm đảo lộn cách quan niệm về âm nhạc và hỗ trợ rất nhiều
cho việc học nhạc.
Sự phát triển của việc thực hành âm nhạc vào thời
Trung Cổ là nhờ thành công của Guido d’Arezzo (992-1033), một đan sĩ Dòng Biển
Đức người Ý, đã cách mạng hóa việc học nhạc. Còn được gọi là “cha đẻ của âm nhạc”,
Guido d’Arezzo đặc biệt nổi tiếng vì là nguồn gốc của chuỗi nốt nổi tiếng
do-re-mi-fa-sol-la-si.
Thiên tài âm nhạc
Rất ít yếu tố cho phép tái tạo rõ ràng cuộc đời
của ông, tuy nhiên đa số các sử gia đều đồng ý rằng ông sinh năm 993 tại làng
Pomposa của ý và ông qua đời trong khoảng thời gian từ 1033 đến 1050, tại đan
viện Fonte Avellana. Khi còn rất trẻ, ông vào đan viện Biển Đức Pomposa, nơi
ông được học nhạc lần đầu tiên và nhanh chóng được chú ý nhờ khả năng hiểu được
sự hòa âm của âm thanh và phương pháp sư phạm của nó.
Bị trục xuất khỏi đan viện Pomposa vì những lý
do vẫn còn chưa rõ ràng, ông phải đến sống ở Arezzo, nơi ông nhận được sự bảo vệ
của Giám mục Teodaldo, người đã bổ nhiệm ông làm giáo sư dạy hát và lý thuyết
âm nhạc ở trường của nhà thờ chính tòa Arezzo.
Guido d’Arezzo đã phát triển trong một thời đại
mà việc truyền tải âm nhạc chủ yếu bằng miệng. Các nhạc sĩ bắt chước thầy của
mình và những người hát lễ khó hát với nhau với sự trợ giúp của các ký hiệu nhỏ
được ghi trên các bản văn : các dấu nơm. Bắt nguồn từ ký hiệu âm nhạc
Grégorien, các dấu nơm cho phép các nghệ sĩ nhớ lại một giai điệu được ghi nhớ
trước đó, nhưng không có chỉ dẫn chính xác về quãng hay cao độ của các nốt nhạc.
Người báo trước việc xướng âm
Do đó, vào thế kỷ 11, người mà chúng ta ngày nay
gọi là “cha đẻ của âm nhạc” đã cách mạng hóa hệ thống ký hiệu âm nhạc bằng cách
hoàn thiện một phương pháp sư phạm mới giúp các nghệ sĩ không phải học thuộc
lòng, bằng tai, các khúc nhạc và bài hát.
Lúc đó, ông đã phát triển một hợp âm lục, một
thang âm bao gồm sáu nốt cố định trên năm dòng, tương đương với các bản dàn bè
hiện tại của chúng ta. Với mỗi nốt nhạc này, Guido d’Arezzo sẽ gọi một cái tên,
ut-ré-mi-fa-sol-la, mỗi tên tương ứng với âm tiết đầu tiên trong các câu của
bài Thánh thi kính thánh Gioan Tẩy Giả, một bài hát tôn giáo rất yêu thích của
Dòng Biển Đức.
Bài Thánh thi tiếng Latinh này, do Paul Diacre
viết, có một điểm đặc biệt: nó tăng cao độ ở mỗi đầu câu. Lúc đó, ông quyết định
liên kết một cách lôgíc từng nốt của thang âm với âm tiết đầu tiên của mỗi câu
thơ, do đó tạo ra một phương tiện lý tưởng.
UT queant
laxis –REsonare fibris – MIra gestorum –FAmili tuorum – SOLve
pollutir –LAbii reatum – Sancte Ioannes.
“Để những dây đàn thanh bình trên môi miệng
chúng con có thể vang lên những kỳ công trong hành động của ngài, xin cất bỏ tội
lỗi của kẻ tôi tớ ô uế của ngài, ôi lạy Thánh Gioan”.
Một ảnh hưởng đặc biệt
Liên quan đến nốt Si, ban đầu không
có, nó có được nhờ sự rút gọn của Sancte Ioannes và
sẽ được Anselme de Flandres thêm vào vào cuối thế kỷ XVI. Nốt Ut được
cho là quá khó để nghe, nên đã được chuyển thành Do bởi nhà soạn
nhạc Bononcini vào năm 1673. Nốt Do này được gợi hứng từ “Domine”,
có nghĩa là « Chúa ».
Rất nhanh chóng được phổ biến cho toàn bộ thế giới
âm nhạc tây Phương, phương pháp của Guido d’Arezzo đã cách mạng hóa việc học và
thực hành âm nhạc. Thậm chí ngày nay, ông vẫn được coi là một trong những nhà
phát minh ra các nốt nhạc.
Một số nước không sử dụng cách đặt tên mới này
và vẫn giữ một hệ thống cũ gọi tên các nốt nhạc bằng các chữ cái đầu tiên của bảng
chữ cái, kế thừa từ Hy Lạp cổ đại : A (La), B (Si), C (Do), D (Ré), E
(Mi), F (Fa) và G (Sol). Phương pháp này kéo dài lâu hơn nơi các nước
Anglo-Saxon và Germanic.
Tý Linh
(theo nhật báo La Croix và Aleteia)
Nguồn: xuanbichvietnam.net (22.06.2023)
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
