CHỐNG LẠI
CHỦ NGHĨA ĐẮC THẮNG VÀ TINH THẦN THẾ TỤC
KỲ 1: ĐIỀU TỒI TỆ NHẤT MÀ GIÁO HỘI PHẢI GÁNH CHỊU
Diego
Fares, S.J
Sự cám dỗ của chủ nghĩa đắc thắng – Kitô giáo
không có thập giá – và hình thức quỷ quyệt hơn của nó, tinh thần thế gian – rất
khó nhận ra. Nếu có một chủ đề nào đó trong huấn quyền của Đức Thánh Cha
Phanxicô được lập lại với tần suất đặc biệt thì đó chính là chủ đề này[1].
Tông huấn Niềm Vui Tin Mừng đã
nói không “đối với tinh thần thế gian”, Đức Phanxicô đã diễn đạt nó một cách rõ
ràng. Chúng ta phải lựa chọn giữa một Giáo hội đang trên đà truyền giáo cho thế
giới và một Giáo hội bị tinh thần thế tục xâm chiếm: “Đây là một sự hư hỏng khủng
khiếp, được ngụy trang dưới dạng điều thiện. Chúng ta cần tránh điều đó bằng
cách làm cho Giáo hội không ngừng ra khỏi chính mình, tập trung vào Chúa Giêsu
Kitô và sự dấn thân cho người nghèo. Xin Chúa cứu chúng ta khỏi một Giáo hội trần
tục với những cạm bẫy mục vụ và thiêng liêng hời hợt! Tính trần tục ngột ngạt
này chỉ có thể được chữa lành bằng cách hít thở bầu không khí trong lành của
Chúa Thánh Thần, Đấng giải thoát chúng ta khỏi tính ích kỷ và gỡ tấm áo tôn
giáo bề ngoài không có Thiên Chúa ra khỏi chúng ta” (EG 97).
Bộ mặt “tắc kè hoa” của chủ nghĩa đắc thắng và
tinh thần thế tục
Trở lại năm 1984, Đức Thánh Cha (ĐTC) đã tuyên bố:
“Thái độ đắc thắng không phải lúc nào cũng rõ ràng. Đa phần nó xuất hiện dưới
góc độ thiên thần ánh sáng trong việc lựa chọn các phương pháp mục vụ của chúng
ta, nhưng nó luôn có thể bắt nguồn từ lời mời hãy xuống khỏi thập giá”[2].
Henri de Lubac đã định nghĩa một cách tiên tri về chủ nghĩa đắc thắng, ngay cả
trong khía cạnh tế nhị nhất của nó là “tinh thần trần tục”, như một sự thiệt hại
tồi tệ nhất mà Giáo hội phải gánh chịu: “Tôi thấy ba trang cuối cùng trong cuốn
sách của Cha de Lubac thật đáng chú ý, quyển Suy ngẫm về Giáo hội[3] trong đó ngài nói
chính xác về tinh thần trần tục. Ngài nói rằng đó là tệ nạn tồi tệ nhất có thể
xảy ra đối với Giáo hội. Đây không phải là một sự cường điệu. Ông liệt kê một số
tệ nạn khủng khiếp, và đây là điều tệ hại nhất: tinh thần trần tục dưới dáng vẻ
thiêng liêng, bởi vì đó là cách giải thích về cuộc sống. Đó là một lối sống, thậm
chí là một lối sống Kitô giáo[4].
Những khái niệm đặc trưng cho sự cám dỗ hướng tới
chủ nghĩa đắc thắng và tính thế tục không được khiến chúng ta nghĩ rằng đây là
những vấn đề hời hợt. Đức Giáo Hoàng nhắc lại rằng tinh thần trần tục ghét đức
tin, đánh cắp Tin Mừng, giết chết những người kiên quyết chống lại nó, giết các
vị tử đạo của chúng ta[5], giống
như nó đã giết chết Chúa, và quyến rũ những người sẵn sàng chấp nhận nó dưới mọi
hình thức, từ chối thập giá. “Thật lạ, thưa Cha, tính trần tục là một lối sống
hời hợt…. Ai đó có thể nói với tôi như thế. Chúng ta đừng tự lừa dối mình!
Không có gì thuộc về thế gian là hời hợt! Nó có rễ sâu, rễ rất sâu. Nó giống
như một con tắc kè hoa, nó thay đổi, nó đến và đi tùy theo hoàn cảnh, nhưng bản
chất thì như nhau, một lối sống đi vào mọi nơi, kể cả Giáo hội. Tính trần tục,
lối thông diễn trần tục, mọi thứ đều có thể được tạo ra để có vẻ ngoài theo một
hình thức nhất định”[6]
Một cám dỗ khó phân định
ĐTC khẳng định rằng đây là một cơn cám dỗ chạm đến
cả lối sống và cách giải thích thực tế của chúng ta, và rất khó để nhận ra, nên
vấn đề phải được giải quyết một cách nghiêm túc. Khó khăn không nằm ở việc hiểu
“ý tưởng” về chủ nghĩa đắc thắng từ góc độ xã hội học hoặc tâm lý, mà là ở việc
đưa ra một “sự phân định mang chiều kích Phúc âm” thực sự (EG 50) trong từng
trường hợp, qua đó mỗi người hoặc toàn thể Giáo hội nghe, giải thích và lựa chọn
những gì khiến Giáo hội ra đi truyền giáo và từ chối những gì khiến Giáo hội
khép kín hoặc những gì muốn xâm chiếm Giáo hội. Cần phải phân định trong mọi
hoàn cảnh những hành vi, hoàn cảnh và cơ cấu trong đó tính trần tục bị ẩn giấu
và che giấu.
Tông huấn Niềm Vui Tin Mừng chỉ
rõ rằng trung lập không phải là một lựa chọn: Nếu chúng ta không tôn vinh Thiên
Chúa, chúng ta tất sẽ tôn vinh lẫn nhau (x. EG 93); nếu lời rao giảng của chúng
ta không hội nhập văn hóa, nó sẽ trở nên trừu tượng. Nếu chúng ta không phải là
những mục tử, chúng ta sẽ trở thành những người làm thuê (x. EG 94). Nếu chúng
ta không gánh lấy những tủi nhục nơi thập giá của mình, những cuộc đấu đá nội bộ
ắt sẽ nảy sinh (x. EG 98). Vì vậy chúng tôi tin rằng đây không chỉ là vấn đề
quan trọng mà còn là vấn đề sinh tử. Và để chiến đấu tốt, cần phải khám phá ra
“tính năng động” của cám dỗ đắc thắng này, để kết nối những trái xấu của nó với
cội rễ nuôi dưỡng chúng.
Tin rằng bạn nắm giữ sự thật trong tay: ‘sự ngạo
mạn (hubris)’
Chúng ta hãy đi vào chủ đề với cách diễn đạt độc
đáo điển hình của ĐTC Phanxicô. Cách đây không lâu, khi nói về chủ nghĩa đắc thắng
trong một cuộc gặp riêng, ngài đã sử dụng một cách diễn đạt vốn đã được sử dụng
khi còn là Hồng y trong các cuộc đối thoại với Rabbi Abraham Skorka. Ngài nói,
chủ nghĩa đắc thắng đi vào chúng ta khi “chúng ta tin rằng chúng ta có sự thật
trong tay”[7],
nghĩa là khi chúng ta tin rằng chúng ta không cần phải tham gia vào công việc
thực hiện một quá trình phân định, hoặc đảm nhận các nhiệm vụ mục vụ để phục vụ
dân Chúa, những người đang cần sự hiện diện và hướng dẫn rõ ràng của mục tử.
Chúng tôi đã dịch cụm từ tener la
precisa, một cụm từ điển hình của người Argentina, là “có sự thật trong
tay”. Thông thường, cách diễn đạt này mô tả tâm lý của những người bị ảnh hưởng
bởi cái gọi là “hội chứng kiêu ngạo”, hội chứng của những cá nhân kiêu ngạo, tức
là của những người tin rằng họ biết tất cả và cảm thấy mình vượt trội và không
thể bị trừng phạt. Hubris trong tiếng Hy Lạp (tiếng Anh là
pride, niềm tự hào) biểu thị sự tự phụ, thái quá và thiếu chừng mực của những
người vượt quá giới hạn mà công lý đưa ra.
Đây không chỉ là một hiện tượng tôn giáo, nhưng
còn hơn thế nữa[8]. Logic của nó hiện diện ở
mọi giai đoạn và trong mọi lĩnh vực của cuộc sống. Chúng ta chỉ cần nghĩ đến việc
khi còn nhỏ chúng ta học cách vui mừng nhanh như thế nào, như thể đó là một sự
đắc thắng vẻ vang, trước một thành công thể thao nào đó mà chúng ta thấy người
lớn vui mừng. Logic này trở thành một mô hình thực sự, mô hình kỹ trị mà ngày
nay có tính đồng nhất và một chiều, trong một số lĩnh vực mà kẻ có quyền lực
quan tâm. Các nhà kinh tế, chính trị gia và kỹ thuật viên bị mê hoặc bởi ý tưởng
(sai lầm) về sự tăng trưởng vô hạn và “quan niệm sai lầm rằng ‘có sẵn nguồn lượng
năng lượng và tài nguyên vô hạn, dẫn đến việc ép hành tinh đến mức giới hạn và
vượt quá giới hạn’” (Laudato Si’ [LS], số 106).
Sự ngạo mạn là sự thái quá mà kẻ kiêu ngạo rơi
vào khi họ thích làm nhục ai đó yếu đuối. Logic liên kết sự kiêu ngạo với việc
vượt quá giới hạn, điều này gây ra sự thù địch hoặc sự trả thù tiếp theo của
các vị thần chống lại những con người không còn ở vị trí của họ trong vũ trụ.
Những kẻ bị thống trị bởi sự ngạo mạn ăn theo đắc thắng, coi đắc thắng là “con
mồi”. Điều quan trọng là trong tiếng Hy Lạp, hành động hiếp dâm được gọi
là hubrizein. Bên dưới những lạm dụng khủng khiếp được thực hiện
trong Giáo hội là tội kiêu ngạo, sự kiêu ngạo quá mức được che giấu rất kỹ
nhưng vẫn có thể nhận thấy được trong một số biểu hiện của nó[9].
Ngày nay, ĐTC quan ngại về mối liên hệ đã được nhận thấy gần đây trong Giáo hội
giữa chủ nghĩa đắc thắng hiển nhiên của một số phong trào và nhân cách mới với
những lạm dụng ngấm ngầm đang diễn ra giữa họ[10].
Chuyển ngữ:
Uyên Thi, S.J
Trích từ: https://www.laciviltacattolica.com/against-triumphalism-and-spiritual-worldliness/
(10.01.2022)
Nguồn: dongten.net (27.02.2024)
Xem thêm:
Chống lại chủ nghĩa đắc thắng và tinh thần thế tục – Kỳ 2: “Những nhân vật chính” của cuộc chiến
[1] Vào đầu triều đại giáo hoàng của mình, Đức
Phanxicô đã nói: “Chủ nghĩa đắc thắng thuộc về các Kitô hữu là điều trải qua sự
thất bại của con người, sự thất bại của thập giá. Để mình bị cám dỗ bởi những
chủ nghĩa đắc thắng khác, bởi những chủ nghĩa đắc thắng trần tục, có nghĩa là
nhượng bộ trước cám dỗ quan niệm về một ‘Kitô giáo không có thập giá’, một
‘Kitô giáo nửa vời’” (Đức Phanxicô, Bài giảng tại Santa Marta, ngày 29 tháng 5
năm 2013).
[2] J. M. Bergoglio, “La cruz y la misión,”
trong Boletín de espiritualidad, No. 89, September-October 1984. Now in Id., Cambiamo! Milan, Solferino, 2020, 232.
[5] Thái độ kiêu ngạo và khinh thường của thế
gian đối với những kẻ giết các vị tử đạo thường hiện diện nơi cuộc tử đạo của
những người kiên định với đức tin..
[7] “Đôi khi mọi người nghĩ rằng họ nắm giữ
sự thật trong tay, nhưng thực tế không phải vậy. […] Tôi khuyên mọi người đừng
biết đến Chúa bằng tin đồn. Thiên Chúa hằng sống là Đấng mà họ sẽ tận mắt nhìn
thấy trong trái tim mình” (J. M. Bergoglio – A. Skorka, Il cielo e la terra. Il
pensiero di Papa Francesco sulla famiglia, la fede e la Missione della Chiesa
nel XXI secolo, Milano, Mondadori, 2013, 15).
[8] Thật thú vị khi thấy rằng trong thần thoại,
các hình phạt liên quan đến tính kiêu ngạo rất nhiều và đa dạng, và tất cả đều
liên quan đến việc đánh giá quá cao bản thân. Nhà thơ Epicurean Lucretius giải
thích huyền thoại về Sisyphus là hiện thân của những chính trị gia khao khát chức
vụ công, nhưng liên tục bị nó đánh bại. Việc theo đuổi quyền lực, bản thân nó
là một “thứ trống rỗng”, được so sánh với việc lăn một tảng đá lên đồi.
Tantalus, vì tội ăn trộm ambrosia, đã bị kết án là phải chịu đói khát mãi mãi.
Icarus đã phạm tội kiêu ngạo vì bay quá gần mặt trời. Nguồn gốc bắt chước của
chủ nghĩa đắc thắng mang tính tinh thần, vì vậy niềm đam mê này có thể có nhiều
hình thức, tùy thuộc vào điều gì khiến mỗi cá nhân cảm thấy đắc thắng. Chính thực
tại lừa dối và đôi khi bị che giấu này ẩn giấu trong những người bị thói xấu
này ám ảnh.
[10] “Chúa Thánh Thần chắc
chắn thổi bất cứ nơi nào Ngài muốn và khi nào Ngài muốn. […] Tuy nhiên, cá nhân
tôi rất ấn tượng bởi thực tế là hiện tượng này đôi khi đi kèm với một chủ nghĩa
đắc thắng nhất định. Và chủ nghĩa đắc thắng, trong thực tế, không thuyết phục
được tôi. Tôi cảnh giác với những biểu hiện của sự phát triển kiểu gần như
trong ‘ống nghiệm’ này hoặc những biểu hiện hoặc thông điệp đắc thắng theo kiểu
nói ơn cứu độ ở ngay đây” (Francesco, La forza della vocazione. Conversazione
con Fernando Prado, Bologna, EDB, 2018, 44).
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
