CHA
THEOBALD: MỘT THƯỢNG HỘI ĐỒNG LẮNG NGHE, SẴN SÀNG CHO SỰ NGẠC NHIÊN
Delphine
Allaire
“Con đường của tính hiệp hành là
con đường mà Thiên Chúa mong đợi nơi Giáo hội của thiên niên kỷ thứ ba”.
Hành trình này nằm trong đường hướng “aggiornamento” (cập nhật hóa) của Giáo hội
do Công đồng Vatican II đề xuất. Do đó, Đức Thánh Cha Phanxicô kêu gọi các Giáo
hội địa phương suy nghĩ về những cách thức làm cho Giáo hội hoàn vũ trở nên có
tính hiệp hành hơn, thông qua sự hiệp thông, tham gia và sứ vụ. Về điều này, lắng
nghe và đối thoại là chủ yếu như một phong cách sống. Cha Christoph Theobald, một
nhà thần học nổi tiếng của Dòng Tên, là một trong những tham dự viên “chuyên
gia” của Đại hội Thượng hội đồng. Vị giáo sư danh dự của khoa thần học của
Trung tâm Sèvres ở Paris trình bày cho chúng ta các vấn đề.
Delphine Allaire: Đoàn dân
trung tín, Giám mục đoàn và Giám mục Rôma, người này lắng nghe người kia, tất cả
đều lắng nghe Chúa Thánh Thần. Tại sao lại có một tiến trình như vậy vào thời
điểm này trong lịch sử Giáo hội? Nó đang trả lời cho lời mời gọi nào?
Cha Theobald: Lời mời gọi
đầu tiên vang vọng lại những gì Đức Thánh Cha Phanxicô nói về sự thay đổi thời
đại mà chúng ta đang sống. Đó không phải là một thời đại của những thay đổi mà
là sự thay đổi thời đại. Đó là do nhiều yếu tố: nỗi sợ hãi về quá trình chuyển
đổi sinh thái (thông điệp Laudato si’), nhưng cũng là do các bạo lực
ngày càng gia tăng trong xã hội của chúng ta, các bạo lực thuộc loại chính trị,
ngôn từ, và các cuộc chiến tranh. Một văn bản mang tính quyết định khác của Đức
Thánh Cha, thông điệp Fratelli tutti, trong đó có một chương tuyệt
vời về danh dự phải được trao cho chính trị theo nghĩa cao quý của thuật ngữ
này. Lời kêu gọi thứ ba, đến từ Công đồng Vatican II, như sau: những người đã
được rửa tội trong Giáo hội trở thành gì? Đâu là Chính xác chỗ đứng của họ?
Luận đề cơ bản của Công đồng và Đức Thánh Cha là
sự bình đẳng trong bí tích Rửa tội giữa mọi tín hữu. Làm thế nào họ thực sự có
thể tham gia? Đây là thuật ngữ tuyệt vời mà chúng ta đã có trong phụng vụ, Participatio
Actuosa, sự tham gia tích cực của tín hữu vào toàn bộ đời sống của Giáo hội.
Đức Thánh Cha chuyển nó sang toàn thể, không chỉ cho phụng vụ. Chúng ta đang ở
trong một thời cơ (kairos), thời điểm mà ân sủng chắc
chắn sẽ đi qua một cách đặc biệt hơn.
Delphine Allaire: Tiến trình
lắng nghe cần thiết này có phải là một cơ hội để giúp sống tính phổ quát của
Giáo hội hay là dấu hiệu của những căng thẳng cần vượt qua?
Cha Theobald: Điểm đặc
biệt của tiến trình này là làm cho các Giáo hội địa phương trở nên sống động
trong Giáo hội hoàn vũ. Nó làm cho các Giáo hội địa phương nhận thức được rằng
họ là toàn thể Giáo hội. Để đạt được điều này, mỗi Giáo hội địa phương phải cởi
mở với lục địa và tiếp đến, rõ ràng là với Giáo hội hoàn vũ. Đây là một điểm
hoàn toàn mang tính quyết định trong chính cơ cấu của tiến trình thượng hội đồng
do Đức Thánh Cha Phanxicô khởi xướng.
Đầu tiên có giai đoạn địa phương, quốc gia, lục
địa, rồi giai đoạn hiện tại mang tính hoàn vũ. Tiếp đến, Đức Thánh Cha khẳng định
rất rõ ràng rằng các văn bản sẽ phải “đi xuống” một lần nữa ở cấp độ khu
vực và địa phương. Chắc chắn, chúng ta đang sống trong một Giáo hội có nhiều
chia rẽ. Nhà xã hội học người Pháp, Jérôme Fourquet, gọi đây là sự quần đảo hóa
(archipélisation) của Giáo hội. Các nhóm ít nhiều cùng tồn tại tốt đẹp và đương
đầu với nhau nhưng không nói chuyện với nhau. Tiến trình hiệp hành nhằm mục
đích vượt qua xung đột thông qua kinh nghiệm lắng nghe.
Delphine Allaire: Thượng hội
đồng này khơi lên những lo ngại ở một số khía cạnh khi đó không phải là những sự
phản kháng. Tại sao và phải nói gì để trấn an?
Cha Theobald: Không làm
tăng thêm khó khăn, cần phải ghi nhận sự sợ hãi và những sự phản kháng của một
số tín hữu. Lắng nghe họ. Có nỗi lo sợ rằng chúng ta đang chạm tới cơ cấu nền tảng
của Giáo hội. Ở đây, Công đồng Vatican II cung cấp cho chúng ta những tài liệu
tham khảo, bằng cách nhấn mạnh nhiều đến mối liên kết giữa các Giáo hội địa
phương và Giáo hội hoàn vũ. Trong mối liên kết này, có thừa tác vụ Phêrô, Sub
Petro, Cum Petro. Dưới Phêrô và với Phêrô. Trong công thức này, chúng ta
tìm thấy cả sự hiện diện của Đức Giáo Hoàng ở trong Giám mục đoàn với tư cách
là Giám mục Rôma, và, đồng thời, là người khởi xướng các tiến trình, tiếp nhận
chúng, lắng nghe và làm chứng cho đức tin của Giáo hội Công giáo.
Delphine Allaire: Các thành
viên của Thượng hội đồng có trách nhiệm gì trong việc lắng nghe kép cả dân
Thiên Chúa và Chúa Thánh Thần?
Cha Theobald: Các thành
viên trước hết đến từ dân Thiên Chúa, từ các Giáo hội địa phương và do đó đại
diện của Giáo hội địa phương cụ thể của họ. Họ là nơi gặp nhau của hai cấp độ.
Bằng cách lắng nghe âm vang của những gì người khác nói trong lòng mình và cùng
nhau suy nghĩ về những được rút ra từ đó, họ lắng nghe cả Chúa Thánh Thần và tất
cả các thành viên khác để đi đến những định hướng.
Delphine Allaire: Chỗ đứng nào
được dành cho sự phân định của thánh Inhaxiô trong Thượng hội
đồng này?
Cha Theobald: Sự phân định được chú ý vì Đức
Thánh Cha Phanxicô, nhưng không phải là duy nhất, vì nó là một truyền thống
trong Giáo hội. Kể từ Tân Ước, sự phân định đã mang tính quyết định. Chúng ta
tham gia vào một nhóm nhất định với ý kiến riêng của mình, ít nhiều có cơ sở,
và trong sự phân định, chúng ta đặt vấn đề hoặc bảo lưu ý kiến đó để có thể lắng
nghe người khác về nó.
Sự phân định của thánh Inhaxiô căn bản dựa trên
kinh nghiệm lắng nghe người khác và lắng nghe chính mình; về những gì lời nói của
người khác tạo ra trong chính mình: giận dữ, dè dặt, thông cảm. Cần phải nhận
thức được điều này để thực sự lắng nghe đến cuối cùng. Tôi gọi đó là lắng nghe
kiểu âm thanh lập thể (stéréophonique), có khả năng nghe được nhiều tiếng nói:
tiếng nói của người khác, tiếng nói bên trong ý thức của chính mình, tiếng nói
của mọi người, theo một cách nào đó, xung quanh mình, và trong đó là tiếng nói
của Chúa.
Delphine Allaire: Đâu là quyền
tối thượng của Phêrô trong tiến trình lắng nghe này?
Cha Theobald: Giám mục
Rôma, Giám mục của một Giáo hội địa phương đặc thù, Giáo hội đầu tiên của các
Giáo hội trên hành trình lịch sử của truyền thống Kitô giáo, có chức năng phân
xử. Nhiệm vụ đầu tiên của ngài là lắng nghe cho đến cùng. Đây có lẽ là điều khó
khăn nhất, bởi vì đó là một sự lắng nghe, không phải của Giáo hội Rôma đặc thù
của ngài, mà là của tất cả các Giáo hội.
Đức Giáo hoàng cũng là người của mối liên kết. Về
mặt từ nguyên, Pontifex có nghĩa là “người xây dựng những chiếc cầu“;
người tạo nên mối liên kết với toàn bộ truyền thống của Giáo hội và mối liên kết
giữa tất cả các Giáo hội. Ngài chăm lo sự hiệp nhất. Điều khó khăn nhất trong
việc chăm lo các liên kết này – episkopè có nghĩa là chăm lo,
cảnh giác -, đó là lắng nghe. Đức Thánh Cha đặc biệt nhạy cảm với điều đó, lắng
nghe những tiếng nói mà chúng ta rất ít nghe thấy, tiếng nói của những người
nghèo và những người bị gạt ra ngoài lề xã hội.
Delphine Allaire: Đức Thánh
Cha nhấn mạnh đến việc luôn mở ra cho sự ngạc nhiên trong suốt Thượng
hội đồng này. Điều này truyền cảm hứng cho Cha điều gì?
Cha Theobald: Vấn đề về sự ngạc nhiên là có tính quyết định. Cuộc sống thấm đẫm sự bình thường. Trong Giáo hội cũng có nhiều nghi lễ. Sự lặp lại là một phần của sự tồn tại của con người chúng ta. Nhưng theo cách này, chúng ta có nguy cơ trở nên không quen với những điều bất ngờ, những sự kiện không lường trước được có nguy cơ xảy ra. Công đồng Vatican II đã mang tính quyết định nhờ các cuộc gặp gỡ, tôi tin tưởng rất nhiều vào điều đó ở Thượng hội đồng này. Những điều ngạc nhiên là đặc tính của Chúa Thánh Thần. Trong Tin Mừng Gioan, chẳng phải Chúa Thánh Thần đến sao? Cần phải được sinh ra trong hơi thở này. Chúng ta không biết Ngài đến từ đâu và đi đâu. Điều này đòi hỏi một thái độ tâm linh cơ bản mà, một cách nào đó, là sự vô tri. Chấp nhận rằng chúng ta không biết, rằng chúng ta không biết tương lai và chúng ta đã để nó xảy đến.
Chuyển ngữ: Tý Linh
Theo nhật báo Vatican News (03.10.2023)
Nguồn: xuanbichvietnam.net (07.10.2023)
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
