CHƯƠNG TRÌNH DƯỚI ÁNH SÁNG LỜI CHÚA
CHÚA NHẬT
31 THƯỜNG NIÊN NĂM A
BÀI 36: KINH SƯ VÀ PHA-RI-SÊU
LÀ AI?
Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng
Nữ tu Maria Lê Thị Thanh Nga
Dòng Đức Bà Nữ Kinh Sĩ Thánh Âu tinh
WGPSG (03.11.2023) – Hôm nay chúng ta cùng đọc Tin Mừng Mát-thêu 23,1-12 và
thử tìm hiểu vài hạn từ quan trọng :
Bấy giờ, Đức Giê-su nói với
dân chúng và các môn đệ Người rằng : “Các kinh sư và các
người Pha-ri-sêu ngồi trên toà ông Mô-sê mà giảng dạy.
Vậy, tất cả những gì họ nói, anh em hãy làm, hãy giữ, còn những việc họ làm,
thì đừng có làm theo, vì họ nói mà không làm. Họ bó những
gánh nặng mà chất lên vai người ta, nhưng chính họ thì lại không buồn động ngón
tay vào. Họ làm mọi việc cốt để cho thiên hạ thấy. Quả vậy, họ
đeo những hộp kinh thật lớn, mang những tua áo thật dài. Họ thích
chỗ nhất trong đám tiệc, chiếm hàng ghế đầu trong hội đường, ưa được người ta
chào hỏi ở những nơi công cộng và được thiên hạ gọi là ‘ráp-bi’. Phần anh
em, thì đừng để ai gọi mình là ‘ráp-bi’, nghĩa là thầy, vì anh em chỉ có một Thầy ;
còn tất cả anh em đều là anh em với nhau. Anh em cũng đừng gọi ai dưới đất này
là cha của anh em, vì anh em chỉ có một Cha là Cha trên trời. Anh em cũng đừng
để ai gọi mình là người lãnh đạo, vì anh em chỉ có một vị lãnh đạo, là Đức
Ki-tô. Trong anh em, người làm lớn hơn cả, phải làm người phục vụ anh em. Ai
tôn mình lên, sẽ bị hạ xuống ; còn ai hạ mình xuống, sẽ được tôn lên.”
Trước hết, bản văn của
Mát-thêu kể cho chúng ta nghe lời giải thích của Đức Giê-su với dân chúng và
các môn đệ, về thái độ sống Luật của các nhóm người khác nhau thuộc Do-thái
giáo đương thời. Rồi Người đã lên tiếng khuyên nhủ ai nấy cần tuân giữ Luật
Thiên Chúa với ý thức đó là Luật của Cha trên trời.
Vào thời của Đức Giê-su, các
kinh sư và thầy giảng đóng một vai trò rất quan trọng : họ
dạy cho các tín hữu về Luật đã linh hứng cho Mô-sê và các ngôn sứ. Luật
này phải được lắng nghe và thi hành như mệnh lệnh và phán quyết của Thiên
Chúa. Tuy nhiên, một số người trong các kinh sư và Pha-ri-sêu đã quên mất
vai trò giảng dạy Lời Chúa, một số người nhầm lẫn khi tưởng mình là tác giả của
giáo huấn, hoặc tệ hơn tưởng mình là những nhà lập pháp. Bên cạnh đó, ông
Phao-lô, thuộc dòng dõi Pha-ri-sêu, vị tông đồ dân ngoại, đã từng xác quyết :
“… chỉ có một Thiên Chúa, chỉ có một Đấng trung gian giữa Thiên Chúa và
loài người : đó là một con người, Đức Ki-tô Giê-su, Đấng đã tự hiến làm
giá chuộc mọi người” (1 Tm 2,5).
Trong các câu truyện của các
tác giả Tin Mừng, chúng ta thường đọc thấy các danh từ như Pha-ri-sêu,
kinh sư, Xa-đốc, được mô tả như những nhân vật không mấy thân thiện với Đức
Giê-su, từ đó chúng ta cũng không có thiện cảm bao nhiêu với họ. Vậy thật sự họ
là ai ? Chúng ta hãy thử tìm hiểu gốc gác các nhân vật này.
KINH SƯ
Với tư cách là một nhóm người,
các kinh sư hiện diện ở mọi thời đại trong Kinh Thánh.
Trong tiếng Híp-ri, “kinh sư” là סֹפֵר = sōp̄ēr (được phiên âm là xô-phe),
là ký lục, người chuyên ghi chép các lời Chúa truyền và có nhiệm vụ công bố, giảng
dạy. Vì thế, “kinh sư” buộc phải có kiến thức sâu rộng về lề luật, ngôn ngữ
pháp lý, cách giải thích luật v.v…, và được đào tạo để soạn thảo và viết luật.
Các kinh sư đôi khi còn viết
truyện sử, truyện kể cuộc sống thường nhật, giúp chúng ta hiểu biết về xã hội,
văn hoá, con người vào những thời kỳ xa xưa đó. Tuy thuộc tầng lớp tăng lữ tôn
giáo, nhưng kinh sư còn gắn liền với các nhiệm vụ hành chánh, luôn chấp hành mọi
mệnh lệnh của vua trong nhiệm vụ viết các chỉ thị và lưu trữ các thủ bản này.
Công việc của kinh sư vì vậy được người ta kính trọng. Vài bản văn trong Cựu Ước
kể như sau :
Ét-ra 7,6-21 : “… Ông Ét-ra đã từ Ba-by-lon lên. Ông
là một kinh sư thông Luật Mô-sê … có bàn tay nhân lành của
Thiên Chúa che chở ông. Quả thật, ông Ét-ra đã chú tâm tìm hiểu kỹ càng
Lề Luật của ĐỨC CHÚA, thực hành Luật đó và dạy cho dân Ít-ra-en biết những
thánh chỉ và quyết định của Người.”
Nơ-khe-mi-a 8,1-9 : “Bấy giờ, muôn người như một, tụ họp ở quảng
trường trước cửa Nước, họ xin ông Ét-ra là kinh sư đem sách Luật Mô-sê
ra. Đó là Luật ĐỨC CHÚA đã truyền cho Ít-ra-en. Hôm ấy, ông Ét-ra cũng là
tư tế đem Sách Luật ra trước mặt cộng đồng gồm đàn ông, đàn bà và tất cả các trẻ
em đã tới tuổi khôn. Ông đứng ở quảng trường phía trước cửa Nước, đọc
Sách Luật trước mặt đàn ông, đàn bà và tất cả các trẻ em đã tới tuổi khôn. Ông
đọc từ sáng sớm tới trưa, và toàn dân lắng tai nghe sách Luật … Ông
Ét-ra chúc tụng ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa vĩ đại, và toàn dân giơ tay lên đáp rằng :
‘A-men ! A-men !’ Rồi họ sấp mặt sát đất mà thờ lạy ĐỨC CHÚA … Ông
Ét-ra và các thầy Lê-vi đọc rõ ràng và giải thích Sách Luật của Thiên Chúa, nhờ
thế mà toàn dân hiểu được những gì các ông đọc.”
Thiết tưởng, hai bản văn của
Ét-ra và Nơ-khe-mi-a trên đây đã cho thấy rõ “kinh sư” là người thông
hiểu Luật, thực hành Luật và luôn trung thành giải thích Luật, vì thế “kinh
sư” là người có uy tín và được toàn dân kính trọng.
Hơn thế nữa, sách Ma-ca-bê
còn kể chuyện một kinh sư “tên là E-la-da, một trong những kinh
sư quan trọng, ông bị ép phải há miệng ăn thịt heo. Nhưng ông
thà chết vinh hơn sống nhục … Những người chủ toạ bữa tiệc cúng thần trái với Lề
Luật, kéo riêng ông ra, và khuyên ông … giả vờ như thể đang ăn thịt cúng ...
làm như vậy ông mới thoát chết … nhưng ông đã có một quyết định dứt
khoát, thật xứng với tuổi cao và uy thế của bậc lão thành … nhất
là phù hợp với Luật thánh do chính Thiên Chúa lập ra … Ông
nói : ‘Dù tôi có tránh được hình phạt của người ta, thì sống hay chết
tôi cũng sẽ không thoát khỏi bàn tay của Đấng Toàn Năng. Vậy giờ đây, khi can đảm
từ giã cuộc đời, tôi sẽ tỏ ra xứng đáng với tuổi già, và để lại cho đám thanh
niên một tấm gương cao đẹp về cái chết tự nguyện và cao quý, vì đã trung
thành với các Lề Luật đáng kính và thánh thiện.’ Nói thế rồi, ông đi thẳng đến
nơi hành hình…..” (2 Mcb 6,18-30).
Trong Tân Ước, sách Công vụ Tông đồ 5,34 cũng nhắc đến “một người
Pha-ri-sêu tên là Ga-ma-li-ên … ông là một kinh sư được toàn dân kính
trọng”.
Tân Ước được viết bằng ngôn
ngữ Hy-lạp nên danh từ γραμματεύς = gram-ma-te-us có
nghĩa là kinh sư, ký lục, thầy dạy. Mác-cô 7,1-6 kể lại : “Người
Pha-ri-sêu và kinh sư hỏi Đức Giê-su : ‘Sao các môn đệ của ông không theo
truyền thống của tiền nhân, cứ để tay ô uế mà dùng bữa ?’” Họ
trung thành với Luật Mô-sê và truyền thống Do-thái giáo như thế, nhưng vì
sao Đức Giê-su lại nhắc cho dân chúng và các môn đệ rằng : “Các
kinh sư và các người Pha-ri-sêu ngồi trên toà ông Mô-sê mà giảng dạy.
Vậy, tất cả những gì họ nói, anh em hãy làm, hãy giữ, còn những việc họ
làm, thì đừng có làm theo …” ? (Mt 23,2-7).
Mác-cô 12,38-40 còn kể :
“Trong lúc giảng dạy, Đức Giê-su nói rằng : ‘Anh em phải coi chừng những
ông kinh sư ưa dạo quanh, xúng xính trong bộ áo thụng, thích
được người ta chào hỏi ở những nơi công cộng. Họ ưa chiếm ghế danh dự trong hội
đường, thích chỗ nhất trong đám tiệc. Họ nuốt hết tài sản của các bà
goá, lại còn làm bộ đọc kinh cầu nguyện lâu giờ. Những người ấy sẽ bị kết
án nghiêm khắc hơn.’” Đức Giê-su đã dạy cho người tín hữu đương thời ý thức
sống lề luật không chỉ bằng môi miệng nhưng là sự nhất quán trong ý thức, lời
nói và hành động ; không chỉ bằng hình thức bề ngoài nhằm tìm danh vọng quyền
thế nhưng bằng trọn vẹn tâm hồn yêu mến luật Chúa. Đức Giê-su khẳng định : “Nếu
anh em không ăn ở công chính hơn các kinh sư và người Pha-ri-sêu, thì sẽ chẳng
được vào Nước Trời” (Mt 5,20). Vậy mà thời ấy, các kinh sư và Pha-ri-sêu
còn đòi Đức Giê-su làm một dấu lạ nhãn tiền : “Thưa Thầy, chúng tôi muốn
thấy Thầy làm một dấu lạ” (Mt 12,38), nhưng Đức Giê-su lại đòi hỏi nơi họ một
thái độ tín nhiệm hoàn toàn vào Đấng Thiên Sai.
Quả là không dễ dàng để tin
vào Đức Giê-su, một người bị coi là phạm thượng khi tự xưng mình là Con Thiên
Chúa hay là chính Thiên Chúa, một người dám thay đổi cách sống lề luật của tiền
nhân. Vì thế, cách nói năng hành động của Đức Giê-su đã làm cho các kinh sư và
Pha-ri-sêu chướng tai gai mắt, họ chỉ chờ dịp để xầm xì, lên án và tìm cách giết
hại Người. Trong khi đó, Đức Giê-su vẫn kiên trì dạy dỗ, uốn nắn, cho họ được học
biết về mầu nhiệm Nước Trời. Người bảo họ : “bất cứ kinh sư nào đã
được học hỏi về Nước Trời, thì cũng giống như chủ nhà kia lấy ra từ trong kho
tàng của mình cả cái mới lẫn cái cũ” (Mt 13,47-52). Như vậy, chỉ khi được
đào tạo bởi truyền thống Luật Cựu Ước và bởi giáo huấn của Đức Ki-tô Giê-su,
kinh sư mới trở thành môn đệ của Người, mới có đủ khôn ngoan huấn luyện kẻ
khác. Nhờ lòng bao dung nhẫn nại của Đức Giê-su, các kinh sư và Pha-ri-sêu đã
được hoán cải. Mát-thêu xác nhận, khi “Đức Giê-su ra lệnh sang bờ bên kia,
thì có một kinh sư tiến đến thưa rằng : ‘Thưa Thầy, Thầy đi đâu,
tôi cũng xin đi theo.’” (Mt 8,19).
PHA-RI-SÊU
Bên cạnh danh từ “kinh sư” là
danh từ Pha-ri-sêu, có nghĩa là “người tách biệt”, “người ly khai”. Có thể
nói, đây là một nhóm người hoạt động dưới thời Ma-ca-bê cho đến khi đế chế Hy-lạp
trao lại quyền cai trị cho người Do-thái, khoảng sau năm 165 trước Công Nguyên,
và chỉ những cá nhân từ các gia đình Pha-ri-sêu cổ xưa mới được gọi là người
Pha-ri-sêu.
Là nhóm người trí thức,
thượng lưu, Pha-ri-sêu được kính trọng vì thuộc thành phần lãnh đạo tôn giáo và
chính trị. Họ tuân thủ nghiêm ngặt luật Thiên Chúa, có khả năng
giải thích Luật và nắm giữ quyền lực to lớn để áp đặt luật pháp trên dân chúng.
Họ thiết lập những nơi hội họp được gọi là hội đường Do-thái, là trung tâm thờ
phượng và giáo huấn, nhưng hệ thống tôn giáo của họ mang tính bề ngoài hơn là một
đức tin hành động thiết thực. Thậm chí họ không tự hỏi Luật ra đời như thế nào
và được truyền ban nhằm mục đích gì. Thay vào đó, họ giải thích luật pháp
một cách cực đoan, dễ gây ra những cuộc cãi vã gay gắt. Vì vậy trong Tân Ước,
nhóm người Pha-ri-sêu được mô tả là thường xuyên theo dõi, xét nét từng hành động
và lời nói của Đức Giê-su và các môn đệ để lên án buộc tội.
Trong khi Đức Giê-su dạy phải
biết phân biệt “điều chính yếu” trong Luật lệ và các phong tục tập quán, và tìm
cách giải thoát người ta khỏi những hình thức sống luật máy móc, để hướng mọi
người đến việc xây dựng một Vương Quốc công chính yêu thương, thì tầm nhìn của
người Pha-ri-sêu chỉ gắn liền với lòng mộ đạo phô trương vô ích. Thay vì dạy
cho dân biết Luật Mô-sê, họ lại chất gánh nặng lên dân bằng vô số luật lệ phiền
hà. Họ làm cho tôn giáo phải quy phục trước những lợi ích phàm tục. Họ bận
tâm những điều không quan trọng và bỏ bê những điều thiết yếu trong luật kính
Chúa yêu người. Đức Giê-su thẳng thắn trách móc các kinh sư và Pha-ri-sêu vì họ
nói một đằng và làm một nẻo.
Như vậy, chúng ta cần lưu ý
vào thời bấy giờ :
- Kinh sư không nhất thiết
phải là Pha-ri-sêu, nhưng trong hàng ngũ Pha-ri-sêu thường có các kinh sư.
- Kinh sư chỉ có
trách nhiệm viết và giải thích Sách Thánh.
- Còn Pha-ri-sêu là
tầng lớp ưu tú có tầm ảnh hưởng lớn trong xã hội, họ nhấn mạnh tầm quan trọng
của luật pháp và truyền thống Do-thái, đồng thời tin vào luật truyền khẩu
(Mishnah), các thiên thần, thế giới bên kia và sự xuất hiện của Đấng Mê-si-a.
Phái Pha-ri-sêu được lòng dân chúng hơn là kinh sư.
- Bên cạnh đó,
phái Xa-đốc chủ yếu là giới quý tộc Do-thái, có quan hệ
tốt với chính quyền ở Rô-ma, vì thế họ có ảnh hưởng lớn đến hệ thống chính trị,
tầng lớp quý tộc và tăng lữ ở Đền Thờ. Người Xa-đốc có mọi quyền lực, ngoại
trừ quyền lực quân sự. Họ kiểm soát chặt chẽ toà công luận và đền thờ
ở Giê-ru-sa-lem. Người Xa-đốc bảo thủ, bác bỏ luật truyền khẩu và chỉ tin vào
luật thành văn. Vì không ưa Đức Giê-su, nên họ bắt tay với Pha-ri-sêu
để chống lại Người.
Sách Cv 23,6-10 kể lại khi thánh Phao-lô biết có “một
phần Thượng Hội Đồng thuộc phái Xa-đốc, còn phần kia thuộc phái Pha-ri-sêu, nên
ông nói lớn tiếng giữa hội nghị : ‘Thưa anh em, tôi là người Pha-ri-sêu,
thuộc dòng dõi Pha-ri-sêu ; chính vì hy vọng rằng kẻ chết sẽ sống
lại mà tôi bị đưa ra xét xử.’ Ông vừa nói thế, thì người Pha-ri-sêu và
người Xa-đốc chống đối nhau, khiến hội nghị chia rẽ. Thật vậy, người
Xa-đốc chủ trương rằng chẳng có sự sống lại, chẳng có thiên sứ hay quỷ thần ;
còn người Pha-ri-sêu thì lại tin là có. Người ta la lối om sòm. Có mấy kinh
sư thuộc phái Pha-ri-sêu đứng lên phản đối mạnh mẽ : ‘Chúng tôi
không thấy người này có gì là xấu. Biết đâu một vị thần hay một thiên sứ đã nói
với ông ấy ?’ Hai bên chống đối gay gắt đến nỗi vị chỉ huy sợ người ta xé
xác ông Phao-lô, nên mới ra lệnh cho lính xuống lôi ông ra khỏi đám người đó mà
đưa về đồn.”
Tóm lại, đoạn sách Công vụ
trên đã giúp chúng ta phân biệt và hiểu rõ niềm tin cùng thái độ của các thành
phần Kinh sư, Pha-ri-sêu và Xa-đốc trong xã hội thời Đức Giê-su và Hội Thánh
tiên khởi.
Là độc giả Tin Mừng, chúng ta
hãy chất vấn lại bản thân, phải chăng mình cũng là kinh sư, Pha-ri-sêu và Xa-đốc
thời đại ngày nay ? Nghĩa là trong tư cách Ki-tô hữu, có khi chúng ta
cũng nói mà không làm, bó những gánh nặng mà chất lên vai người khác,
làm mọi việc cốt để cho thiên hạ thấy, làm bộ đọc kinh cầu nguyện lâu giờ, nhưng
lại nuốt hết tài sản của người nghèo, thích chỗ nhất trong
đám tiệc, chiếm hàng ghế đầu trong hội đường, ưa được người ta chào hỏi ở những
nơi công cộng và thích được thiên hạ gọi là thầy, là ông
này bà nọ … ?
Xin quyền năng của Lời Chúa
biến đổi chúng ta, để chúng ta luôn xác tín rằng, chúng ta chỉ có một vị
lãnh đạo, là Đức Ki-tô. Và giữa chúng ta, tất cả đều là anh em
với nhau, người làm lớn hơn cả, phải làm người phục vụ. Có như thế,
chúng ta mới là chứng nhân sống động của Đức Giê-su Ki-tô, một Thiên Chúa đã hạ
mình xuống để nâng loài người lên.
Cầu nguyện :
Nguồn: tgpsaigon.net
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - hdgmvietnam.com
